Zaken en stoffen
Gebrekkige zaken
U bent wettelijk aansprakelijk voor schade die ontstaat door gebrekkige zaken die u bezit. Een zaak is een door mensen beheerst 'stoffelijk object’. Een ontsnapt gas is dus geen zaak, maar een stof, waarvoor de aansprakelijkheid voor gevaarlijke stoffen geldt. Onroerende zaken vallen onder de aansprakelijkheid voor gebouwen en werken. Een zaak is gebrekkig als deze niet voldoet aan de eisen die men er aan mag stellen. U bent dan verantwoordelijk voor het bijzondere gevaar dat de zaak oplevert voor personen of zaken. Algemeen gevaar valt buiten de aansprakelijkheid.
Voorbeeld: Iemand die een mes gebruikt, loopt in het algemeen de kans zich te verwonden. Er is pas sprake van bijzonder gevaar als het lemmet losschiet en de gebruiker verwondingen oploopt. |
Soms kunt u zich verweren tegen de aansprakelijkheid bij gebrekkige zaken, bijvoorbeeld bij overmachtsituaties. Als het gebrek er al was toen de producent het product op de markt bracht, is de producent vaak aansprakelijk (zie productaansprakelijkheid).
Gevaarlijke stoffen
Ondernemers zijn aansprakelijkheid voor gevaarlijke stoffen. Het begrip ‘stoffen’ wordt ruim opgevat en omvat gassen, vloeistoffen en vaste stoffen. Elektriciteit en straling zijn geen stoffen. De aanspakelijkheid geldt ook voor stoffen die u niet beheerst. U bent dus ook aansprakelijk voor ontsnapte stoffen die schade veroorzaken. Als u een stof gebruikt (of onder u heeft), waarvan u weet dat het een gevaar kan opleveren, en dit gevaar wordt werkelijkheid, dan bent u aansprakelijk. Dit geldt ook voor rechtspersonen die een stof gebruiken. De stof moet wel een ernstig bijzonder gevaar veroorzaken. Denk bijvoorbeeld aan stoffen die ontvlam- of ontplofbaar zijn, of die vergiftiging veroorzaken. Bijna alle stoffen kunnen gevaarlijk zijn. Als iemand bijvoorbeeld een overdosis zout eet, dan kan dit een gezondheidsgevaar opleveren. Zout is hierdoor echter nog geen gevaarlijke stof.
Gebouwen en werken (opstal)
Ondernemers zijn verantoordelijk voor schade die wordt veroorzaakt door 'opstal' die zij bezitten. Opstal zijn gebouwen en andere werken die (in)direct met de grond zijn verenigd, zoals wegen. Bomen en andere natuurlijke zaken zijn geen opstal, het gaat alleen om kunstmatige bouwsels. Als opstal niet voldoet aan de eisen die men er in de gegeven omstandigheden aan mag stellen (bijvoorbeeld door achterstallig onderhoud) en er schade ontstaat aan personen of zaken, dan is de bezitter meestal aansprakelijk.
Voorbeeld: U bezit een gebouw, waarvan de dakpannen bij normale windkracht naar beneden vallen. De dakpannen veroorzaken schade aan nabij geparkeerde auto’s. Omdat uw gebouw niet voldoet aan de daaraan te stellen eisen, bent u aansprakelijk. In sommige gevallen kunt u zich beroepen op overmacht en bent u niet aansprakelijk. |
Milieuschade
Als u milieuschade veroorzaakt, dan kan de overheid (of een derde die schade heeft) u aansprakelijk stellen. Dit geldt voor schade aan het milieu (kwaliteitsvermindering) en voor schade die via het milieu is ontstaan (schade aan individuen of groepen). De regels voor deze aansprakelijkheid staan grotendeels in het Burgerlijk Wetboek, de Wet Bodembescherming en de Wet Milieubeheer. Het verhalen van milieuschade kan op verschillende manieren. U kunt contractueel aansprakelijk zijn, of persoonlijk aansprakelijk zijn (vanwege een onrechtmatige daad, of op grond van wettelijke bepalingen zoals de aansprakelijkheid voor gevaarlijke stoffen).
In de milieuwetgeving is steeds vaker sprake van verzwaring van aansprakelijkheid door 'risico-aansprakelijkheid'. Degene die schade lijdt hoeft de schuld van de vervuiler niet aan te tonen, maar slechts te stellen dat de verontreiniging voor risico is van de vervuilende partij. Zo kan een eigenaar van onroerend goed bijvoorbeeld aansprakelijk zijn voor bodemverontreiniging uit het verleden.