Bedrijf starten

Het mysterie van het 'vrij beroep'

Wat is het verschil tussen een vrij beroep en een bedrijf? Een vraag die steeds terugkomt in mijn gesprekken met startende ondernemers. Die grens is niet precies aan te geven en gebaseerd op stokoude wetgeving. Terwijl het wel gevolgen kan hebben voor de manier waarop jij als ondernemer aansprakelijk bent. Ik ga proberen de verwarring die het begrip vrij beroep geeft de wereld uit te helpen.

Als ondernemer krijg je vanaf je start een ‘etiket’: je hebt of een vrij beroep, of een bedrijf. Het verschil tussen die 2 wordt bepaald door je bedrijfsactiviteiten en je persoonlijke kenmerken als zelfstandige. De politiek wil dit verschil wegnemen. Het ontwikkelen van een duidelijk plan heeft veel tijd gekost, maar na 20 jaar ligt er een voorstel met nieuwe wetgeving. Wanneer deze wetgeving definitief wordt, is onbekend. Daarom moeten we het nog even doen met de toch wat onduidelijke verschillen tussen een vrij beroep en bedrijf. Hoe dit precies zit, leg ik je graag uit.

Maakt het uit?

In taalkundig opzicht wekt vrij beroep de indruk dat je niet aan regels gebonden bent. Terwijl het begrip daar niets mee te maken heeft. Alle ondernemers moeten dingen regelen of organiseren. Een vergunning, de aangiften voor belastingen, een reclamebord op je gevel of de dagelijkse boekhouding. Het lijkt muggenzifterij over woorden, want tot zover geen verschil.

Maar dan komt toch vrij snel dat verschil om de hoek kijken. En dat verschil zit in de rechtsvorm en dus de aansprakelijkheid. Als je wilt samenwerken met andere ondernemers, moet je een rechtsvorm kiezen. Dat kan, zowel bij vrij beroep als bedrijf, een besloten vennootschap (bv) zijn. Startende ondernemers kiezen vanwege fiscale voordelen meestal niet voor een bv, maar voor een rechtsvorm waarbij de winst onder de inkomstenbelasting valt. En dan hebben vrije beroepsbeoefenaren en bedrijven plots elk hun eigen rechtsvorm: een maatschap voor vrije beroepen en de vennootschap onder firma (vof) voor bedrijven. Het grote, wettelijk bepaalde, verschil is dat vennoten van een vof persoonlijk aansprakelijk zijn voor de hele schuld van het bedrijf. Maten, vrije beroepsbeoefenaren in een maatschap, zijn daarentegen elk voor een gelijk deel persoonlijk aansprakelijk. Maten hebben hierdoor een beperktere aansprakelijkheid dan vennoten. Een voordeel voor maten dus. Ongelijke behandeling op basis van het etiket. Het etiket dat zijn basis heeft in stokoude wetgeving en in deze moderne tijd moeilijk uit te leggen is.

Vrij beroep versus bedrijf

Naast de verschillende behandeling in aansprakelijkheid, is er nog een kwetsbaar punt. De grens tussen vrij beroep en bedrijf is niet zwart-wit, omdat de algemene kenmerken voor zowel vrij beroep als bedrijf het verschil bepalen, terwijl deze kenmerken elkaar kunnen overlappen. Voor een aantal specifieke vrije beroepen is er wel wetgeving per sector. Bijvoorbeeld de Wet op het notarisambt, de Wet op de architectentitel of de Wet BIG voor de gezondheidszorg. In deze wetgeving staan bepalingen over benodigde opleidingen, verplichte inschrijving in registers en bepalingen over permanente opleiding of normen voor klantwerving. Terwijl er ook vrije beroepen zijn waarvoor niets wettelijk geregeld is, zoals landbouwers, kunstenaars en leraren.

Wetgeving of niet, wat zijn dan de kenmerken van een vrije beroepsbeoefenaar? De vrije beroepsbeoefenaar heeft ofwel een benodigd opleidingsniveau, met de verplichting permanent bij te scholen, of een unieke persoonlijke vaardigheid, zoals een kunstenaar, schrijver of artiest. Overige kenmerken zijn:

  • Bij fouten kan een tuchtrechter het vrije beroep ontnemen. Zoals bij een notaris of een medisch specialist.
  • Er bestaat een vertrouwensrelatie met de klant. Dokters en advocaten zwijgen bijvoorbeeld over wat jij vertelt. Ze hebben beroepsgeheim.
  • De activiteiten van de vrije beroepsbeoefenaren dienen een publiek belang, zoals volksgezondheid, rechtsbescherming of cultuur.
  • Vrije beroepsbeoefenaren hebben een inspanningsverplichting. Een dokter probeert je beter te maken of een advocaat probeert je vrij te krijgen. Daarbij is er geen garantie op succes.

Bedrijf

Heb je als ondernemer niet de kenmerken van een vrij beroep? Dan is sprake van een bedrijf. Een winkelier, kinderopvang, autorijschool of installatiebedrijf zijn allemaal voorbeelden van bedrijven. Regelgeving op de geleverde diensten of producten hebben te maken met het bedrijf, niet met de persoon. Bedrijven hebben een leveringsverplichting, maar het maakt in de basis niet uit wie er in een winkel achter de kassa zit.

Grijs gebied

Heb je het gevoel dat je in een grijs gebied zit tussen vrij beroep en bedrijf? En wie bepaalt dan of je voor de aantrekkelijkere maatschap kunt kiezen? Om dat uit te leggen neem ik je ruim 180 jaar terug in de tijd: de regelgeving tussen vrij beroep en bedrijf kent een historie die terug is te brengen tot 1838. Uit de tijd dat de vrije beroepsbeoefenaren notaris of geneesheer de notabelen van het dorp waren. Inmiddels zijn deze vrije beroepsbeoefenaren ook ondernemers, die net als bedrijven aan het economisch verkeer deelnemen en concurreren. Daarnaast zijn er zzp’ers die hun diensten ook op basis van hun persoonlijke vaardigheden leveren. Een voedingsbodem voor onduidelijkheid dus.
Stel jij mij bijvoorbeeld als lifestylecoach de vraag: ‘mag ik met een bevriende budgetcoach in een maatschap samenwerken?’, dan vind ik dat er sprake is van het grijze gebied. Mijn advies is dan ook om een notaris te raadplegen, een samenwerkcontract opstellen en daarin de keuze bepalen. Een maatschaps- of een vof-contract.

Tijd voor actie!

Ruim 20 jaar is de politiek in de weer om het verschil in aansprakelijkheid voor vrij beroep en bedrijf gelijk te trekken. Sinds februari 2019 is er wetgeving in voorbereiding om voor beide partijen tot 1 rechtsvorm te komen. De nieuwe rechtsvorm Personenvennootschap.
Met de invoering van deze nieuwe rechtsvorm zijn 2 problemen opgelost. Een gelijke aansprakelijkheid voor zowel vrij beroep als bedrijf en het einde van de discussie over het grijs gebied. De datum waarop deze nieuwe rechtsvorm werkelijkheid wordt, is nog niet bekend. Een zaak waar een lange adem voor nodig is. Politiek, dat mag wat vlotter. Tijd voor actie!

Wil jij meer weten over jouw manier van samenwerken? Met vragen ben je altijd welkom bij mij of een collega van het KVK Adviesteam. Bel 0800 21 17.

Albert Koerts

Als KVK-adviseur denk ik mee over de bedrijfsvoering van (toekomstige) ondernemers. Mijn specialisatie ligt bij de start en de aan- of verkoop van een bedrijf. Mijn kennis deel ik via KVK.nl, social media en KVK-bijeenkomsten.

InspiratiePage