Duurzaam ondernemen

Klimaatakkoord: kansen voor de bouw

Een aardgasvrije gebouwde omgeving. In 2050 moeten volgens het klimaatakkoord 7 miljoen huizen en 1 miljoen gebouwen van het aardgas af. Een gezamenlijke opgave voor overheden, woningcorporaties, woningeigenaren, bewoners, bouwbedrijven en installateurs. Welke uitdagingen liggen er? Welke vragen zijn nog onbeantwoord? Lees alles over de plannen en de top 3 uitdagingen uit de praktijk van onderhoudsbedrijf Logchies.

Op 28 juni 2019 publiceerde het kabinet het Klimaatakkoord. Dit akkoord bevat meer dan 600 afspraken voor 5 sectoren: elektriciteit, de gebouwde omgeving, industrie, landbouw en landgebruik en mobiliteit. Doel is de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan. Dit artikel over de bouw is het eerste in een reeks, waarin we uiteenzetten wat het Klimaatakkoord voor ondernemers betekent.

Aanpak

Als eerste stap moeten in 2030 1,5 miljoen bestaande woningen verduurzaamd zijn. Dit gaat wijk voor wijk. Welke wijk wanneer aan de beurt is, weten gemeenten in 2021. Samen met bewoners en gebouweigenaren bepalen gemeenten per wijk wat de beste oplossing is voor warmte en stroom: warmtenetten, warmtepompen, volledig elektrisch of nog anders.

Nieuwe kennis

Veel woningen die van het aardgas af gaan, zullen overstappen op een warmtepomp. Dat vereist wel meer isolatie. Een warmtepomp werkt met een lagere temperatuur om de woning te verwarmen dan een cv-ketel. Voor installateurs biedt het kansen. Er is nieuwe kennis nodig om deze apparaten te installeren en in te regelen.

Nieuwe techniek

Warmtenetten vormen een goed alternatief voor aardgas. Al 400.000 woningen maken hier gebruik van. Er zijn aparte netten voor stadsverwarming. Ook afvalenergiecentrales zoals in Amsterdam leveren warm water. De overheid en private partijen zoeken naar alternatieven als aardwarmte, zonnewarmte en restwarmte van productiebedrijven. Het aardgasnetwerk blijft tot na 2030 liggen om ook brandstoffen als ‘groene gas’ of waterstof te faciliteren. De ontwikkeling van nieuwe technieken voor dit soort alternatieven biedt ondernemers kansen.

Energiezuinige woningen

Per 1 juli 2018 is de gaswet veranderd. Nieuwe gebouwen krijgen geen gasaansluiting meer. En vanaf 1 juli 2020 geldt voor alle nieuwbouw de Bijna Energie Neutrale Gebouwen (BENG) norm. Een van de eisen is de energiebehoefte van een woning. Die is vastgesteld op 55 kilowattuur per vierkante meter per jaar. Architecten zullen dus nog meer moeten focussen op energiegebruik bij hun ontwerpen.

Wijkgerichte aanpak

Welke isolatie maatregelen zijn nodig voor woningen? En hoe staat het met andere aanpassingen aan bijvoorbeeld rioleringen en andere nutsvoorzieningen? Per wijk komt er een overzicht van maatregelen en kosten. Het Expertise Centrum Warmte (ECW) helpt bij deze aanpak. En proeftuinen als Aardgasvrije Wijken en ‘startmotorprojecten’ leveren straks ervaringen om de verduurzaming verder uit te bouwen. Vanuit die ervaringen volgt standaardisering van gebouwtypes en aanpak.

Standaardpakketten

Het Klimaatakkoord kondigt standaardpakketten aan om energie te besparen. Zoals een nieuwe gevel die al compleet is uitgevoerd met isolatiemateriaal. In plaats van de oude gevel te isoleren, komt de nieuwe gevel direct voor de bestaande. Dat bespaart tijd en geld, maar levert ook gemak voor de bewoners. Bovendien zijn de nieuwe gevels aangepast aan deze tijd. Brancheorganisaties als Bouwend Nederland en Techniek Nederland en Hogescholen verspreiden de opgedane kennis.

Wie gaat dat betalen?

Het kabinet schat in dat er per woning gemiddeld €20.000 nodig is voor deze aanpassingen. Voor huurwoningen stelt zij als voorwaarde dat de maandlasten voor huur en energie gelijk blijven voor de bewoners. Voor koopwoningen is het idee dat er een lening komt op de woning. Deze nieuwe manier van financieren moet nog worden uitgewerkt. Banken werken hieraan mee. De maatregelen en kosten om energie te besparen gaan een rol spelen bij het taxeren van de woning.

Verder moeten een hogere belasting op gas en een lagere belasting op elektriciteit verduurzaming stimuleren. Vanaf 2020 gaat in zes jaar de energiebelasting op gas  omhoog en die op elektriciteit omlaag

Het kabinet gaat duurzame warmte (SDE++) subsidiëren via de Stimulering Duurzame Energie (SDE+). De Investeringssubsidie Duurzame Energie (ISDE) is op dit moment gericht op duurzame installaties zoals warmtepompen. De regering gaat deze regeling uitbreiden met subsidie voor isolatie.

Versterking elektriciteitsnet

Om straks de warmtepompen te laten draaien, is er veel stroom nodig. En daarmee een versterking van het elektriciteitsnet. Dit vergt grote investeringen en kost tijd. Nu al dreigt een elektriciteitstekort en lopen ondernemers soms vast bij hun uitbredingsplannen vanwege de beperkingen van het electriciteitsnet

Utiliteitsbouw

Onder de utiliteitsbouw vallen winkels, kantoren, fabrieken en opslaghallen. Ook deze gebouwen moeten in 2050 CO2 arm zijn. Het is nog niet duidelijk hoe dat gerealiseerd moet worden. Op de korte termijn liggen er kansen voor installateurs om cv-installaties goed in te regelen en warmteterugwinning te optimaliseren. Isolatie helpt uiteraard ook om CO2 te verminderen.

Maatschappelijk vastgoed

Naast woningen en utiliteitsgebouwen is er ook maatschappelijk vastgoed zoals overheidsgebouwen en monumenten. Daarvoor komen routekaarten en een planning om te bepalen welke doelen zij in 2030 kunnen halen.

Dit zijn de top 3 uitdagingen volgens onderhoudsbedrijf Logchies

Onderhoudsbedrijf Logchies kent uit eigen ervaring de uitdagingen die er komen kijken bij het verduurzamen van woningen. Hun opdrachtgevers zijn vooral de grotere woningcorporaties en beleggers. “Als vastgoedadviseur werken we nauw samen met onze opdrachtgevers om de woningen CO2 neutraal te maken,” vertelt algemeen directeur Paulina Logchies.

Uitdaging 1: conflicterende belangen

Een woning verduurzamen gaat niet zonder technische ingrepen die enige vorm van overlast veroorzaken, stelt Eric Leijten, ketenregisseur bij Logchies. “Bouwkundige aanpassingen, zoals het toepassen van mechanische ventilatie, vervangen van kozijnen of isoleren, hebben veel impact. Je wilt zowel de overlast voor de bewoners als de kosten beperken. Dat maakt keuzes soms moeilijk.”

“Logchies verduurzaamt de woningen meestal in bewoonde staat”, vertelt Myriam van der Wijk, communicatieadviseur bij Logchies. “Dat dat impact heeft voor de bewoners, realiseren wij ons heel goed. Dat moet je goed uitleggen. En ook de manier waarop je dat doet, is heel belangrijk.” Die aanpak kan per project, per wijk en per bewoner verschillen vertelt Van der Wijk. “Wij investeren vooraf extra tijd zodat bewoners weten wat er op hen afkomt en wat er van hen verwacht wordt. Dat én de inzet van onze bewonersbegeleiders zorgen voor draagvlak en een soepel lopend proces in de uitvoering.”

Soms ook zijn er beperkingen in de aanpak door wet- en regelgeving. Is de gevel bijvoorbeeld als monument aangemerkt, dan is de buitenkant isoleren niet mogelijk of toegestaan. Isoleren is dan een ingrijpende operatie. Net als wanneer bij oude woningen de spouw (de open ruimte tussen binnen- en buitenmuur) ontbreekt. Het alternatief is dan om aan de binnenzijde van de woning te isoleren. Bewoners houden minder woonruimte over en hebben bovendien meer overlast.

Uitdaging 2: nieuwe logistiek

Renovatie in de binnenstad brengt steeds meer logistieke uitdagingen met zich mee, stelt directeur Logchies. “De eisen voor transport in de binnenstad worden steeds strenger. Hoe moeten we straks al die materialen op de bouwplaats krijgen? Aan de andere kant dwingt het ook tot creativiteit.” Ketenregisseur Leijten vult aan: “De bouw is nog vrij traditioneel. Betrokken partijen zijn specialist op hun gebied. Maar we moeten het écht samen doen. Dat vraagt om een méér integrale aanpak om slimme combinaties te maken.”

Zo wil Logchies  de toelevering van materialen bundelen in één gecoördineerde logistieke beweging in plaats van dat ieder voor zich de binnenstad in rijdt. Leijten: “Er is 1 vrachtwagen die materialen aanvoert en ook weer afvoert. Dit vermindert de overlast in de binnenstad, verlaagt de uitstoot en verhoogt de veiligheid.”

Uitdaging 3: meer transparantie in de keten

Om de doelstellingen uit het Klimaatakkoord te halen, is transparantie in de keten cruciaal, zegt Leijten. Je moet namelijk van elke stap weten wat de impact op het milieu is. Het opent ook de weg naar nieuwe mogelijkheden. “We praten nu met spelers uit de keten die voorheen achter onze onderaannemer verborgen bleven.”

Zo zal er vanzelf een verschuiving komen in gebruikte technieken en materialen. “Op termijn zal je zien dat er een disruptie ontstaat. Materialen en toepassingen die wij al decennia gebruiken voldoen niet meer. Nieuwe toepassingen gaan dit overnemen. Denk aan het hergebruik van grondstoffen, of toepassingen om woningen energiezuinig te maken of om de logistiek veiliger en minder vervuilend maken.”

Om hun bedrijf klaar te stomen voor de toekomst werkt Logchies met een Bie-heg (BHAG, een Big Hairy Audacious Goal, red). Die luidt: In 2023 is volledig circulair uitvoeren van de onderhouds- en renovatieprojecten een manier van werken en een verdienmodel binnen Logchies en de keten geworden. Logchies: “Het geeft ons enorm veel energie om daar samen met opdrachtgevers en ketenpartners naar toe te werken.”

Tips

  • Investeer in communicatie met bewoners om draagvlak te krijgen.
  • Verbind de keten met elkaar van opdrachtgever tot fabrikant.
  • Maak slimme combinaties in de keten. Zorg dat je in gesprek komt met de relevante spelers die normaal achter de onderaannemer verborgen blijven. Dan krijgen innovatieve materialen en werkwijzen een kans.
Vanaf 2023 moet een kantoor groter dan 100 m2 een verplicht Energielabel C hebben. De overheid ondersteunt je hierbij met advies en subsidies. Maak je bedrijfspand energiezuinig voor 2023.
Herlinda Blokker

Als KVK-adviseur informeer, inspireer en help ik ondernemers te versnellen tot duurzaam ondernemen. Steeds vaker gaan goed doen voor mens, milieu & maatschappij samen met ondernemerschap, groei en innovatie. Daar liggen kansen.

InspiratiePage