Duurzaam ondernemen

Stikstof in de bouw - het kan naar 0

Heb je bouwplannen? Dan krijg je te maken met stikstofmaatregelen. Vergroot de kans op een snelle start van je bouwproject. Dit zijn 9 tips voor bouwen met bijna geen stikstofuitstoot van architect Daan Bruggink en aannemer Jan-Willem van Engen.

1. Bouw lichtgewicht

“Het casco bouwsysteem moet op de kop”, stelt Van Engen. “Ga niet in beton, steen en andere zware materialen werken. Maar bouw ecologisch en lichtgewicht. Beton en steenachtige materialen zijn vervuilers en gemaakt van eindige en niet-herwinbare materialen. Als ze op zijn, komt het niet meer terug. Bomen kun je terug planten. Gebruik je hout, dan heb je een duurzaam systeem dat zichzelf in stand houdt.”

Voor lichtgewicht bouwen is minder vervoer nodig. Dat is gunstig want uitlaatgassen zijn de grootste boosdoener van de stikstofuitstoot in de bouw. “De prefab delen van een houten gebouw passen doorgaans op 1 vrachtwagen en worden getild door een elektrische kraan. Met beton heb je een zware dieselkraan nodig en zijn er meer verkeersbewegingen nodig voor het afleveren”, legt Bruggink uit.

2. Zo min mogelijk transportbewegingen

Naast lichtgewicht bouwen zijn er andere manieren voor het beperken van het transport van materiaal. “Bundel transporten. Daar heb je als aannemer invloed op. Laat je iedere dag een doosje schroeven bezorgen? Of laat je alles in 1 keer brengen? Wij zetten een container neer en laten die vullen door de ijzerwarenhandel met schroeven voor de hele bouwperiode”, vertelt Van Engen.

Van Engen motiveert zijn onderaannemers zo veel mogelijk gebundeld aan te leveren en spreekt een meldingsplicht met hen af. “Dat houdt in dat leveranciers het moeten melden als ze met eigen (diesel) vervoer en machines naar de bouwplaats komen. We willen niet dat ze iedere week 3 kozijnen afleveren, maar in 1 of 2 keer alles voor het complete gebouw.”

Voor je transport krijg je, naast het stikstofbeleid, ook te maken met andere maatregelen van de overheid. Bijvoorbeeld het verminderen van de CO2-uitstoot.

3. Ga carpoolen

Ook op het vervoer van mensen valt volgens van Engen winst te behalen als onderaannemers en bouwvakkers gaan carpoolen. "Dit gebeurt al veel omdat het praktisch is. Er komen wel 40 verschillende partijen op een bouwplaats. In de stikstofrapportage hebben we een bovengrens van vervoersbewegingen ingeschat. Mocht het nodig zijn, dan wordt carpoolen verplicht tijdens het project.”

Naast carpoolen, zijn er meer mogelijkheden voor het duurzaam laten reizen van je personeel.

4. Gebruik elektrisch bouwmateriaal

Naast transport zijn bouwmachines de grote uitstoters van stikstof. Met elektrisch materiaal verlaag je je uitstoot. Dit vraagt volgens Bruggink wel om een andere manier van werken. “Elektrische machines zijn wat kleiner dan traditionele machines. Als bouwonderdelen te groot of te zwaar zijn voor kleinere elektrische kranen, tillen we ze in delen op hun plek. Het enige nadeel is dat bijvoorbeeld graafwerkzaamheden wat langer duren.”

Elektrische apparaten vragen ook om een andere manier van organiseren: “Elektrische apparaten moeten doorlopend opgeladen worden. Daar moet een medewerker achteraan lopen om te kijken hoe lang ze nog kunnen draaien en wanneer en hoe de apparaten opgeladen moeten worden. En je hebt stroom nodig voor al je elektrische machines en gereedschap. Dit is een uitdaging.”

5. Maak het gebouw energieneutraal

Voor het verlenen van een vergunning kijkt de overheid zowel naar de uitstoot tijdens de bouwfase als tijdens de zogeheten ‘gebruikersfase’. Het is dus zaak dat het gebouw als het af is ook in gebruik zo weinig mogelijk stikstof uitstoot. Wildopvang Avolare maakt straks geen gebruik van fossiele brandstoffen. “We leveren juist energie”, stelt Bruggink. “Onder andere met onze warmtepompen en zonnepanelen. Het gebouw is gasloos en is energieneutraal gebouwd.”

6. Compenseer stikstofuitstoot met de oude situatie

Kijk wat je aan stikstofuitstoot van je nieuwe project mag compenseren met de stikstofuitstoot in de oude situatie. Dit heet salderen. “We mochten de uitstoot van het aantal verkeersbewegingen in de gebruikersfase van het gebouw verrekenen. Bijvoorbeeld de uitstoot van het bezoek aan de wildopvang met de uitstoot van de gasketel van de oude boerderij die er eerst stond”, vertelt Bruggink.

7. Houd rekening met meer kosten

"Elektrisch en lichtgewicht bouwen is nu nog zo’n 6 tot 8% duurder dan traditionele bouw met beton en kalkzandsteen", zegt Bruggink. “Lichtgewicht materiaal is goedkoper maar de arbeid is duurder ten opzichte van oorspronkelijke cascobouw”, vult Van Engen aan. "De huurkosten van elektrische graafmachines en kranen zijn vergelijkbaar met die van bestaande dieselvarianten. Maar omdat elektrische machines minder krachtig zijn, moet je langer graven en tillen."

De bouw van Wildopvang Avolare is vanaf de voorbereidingen al stikstofvrij, daarom vallen de meerkosten mee. “We schatten dat we 1,5% duurder uit zijn dan normaal”, zegt Bruggink.

“Ga je voor het eerst lichtgewicht bouwen? Of wil je als traditionele bouwer tijdens een bouwproject overstappen op lichtgewicht bouwen? Houd dan rekening met 10 tot 15% meer kosten”, adviseert Van Engen.

8. Neem de tijd

Overstappen op stikstofvrij bouwen kost tijd. “In het begin hadden we bijvoorbeeld een paar maanden discussie met de gemeente die dacht dat wanneer het gebouw in gebruik genomen wordt, de dieren hier permanent verblijven en er daardoor meer stikstofuitstoot zou zijn. Het duurde even voor ze inzagen dat dat niet zo was. Ook namen we de tijd voor het laten berekenen van de stikstofuitstoot. Je kunt zelf wel zeggen dat je weinig stikstofuitstoot hebt, maar de overheid wil toch een onderbouwing zien.”

9. Verander je gewoontes

Volgens Van Engen is er een cultuurverandering nodig. “We zijn al 10 jaar bezig met energiezuinig bouwen. Maar het type materiaal waarmee we dat doen moet de volgende stap zijn. Dat vraagt om een andere manier van denken en ontwerpen. Het zijn vaak kleine ingesleten gewoontes op een bouwplaats die voor veel uitstoot zorgen. Zoals het ad hoc bestellen van kleine leveringen en aanpassingen in de planning.”

Cultuurverandering kan alleen tot stand komen door het continu aandacht te geven, vindt Van Engen. “Er leven 40 partijen op een bouwplaats waarbij iedereen zijn eigen werk doet. Soms langs elkaar heen. De aannemer hoeft niet alle touwtjes in handen te houden, werk samen aan de verandering. Je wilt bereiken dat bepaald gedrag, zoals iedere dag 1 doosje schroeven laten bezorgen, gek wordt gevonden. Net als dat het nu gek is als je een sigaret opsteekt in een restaurant.”

Zelf stikstofuitstoot verminderen?

Zelf de stikstofuitstoot van je bouwbedrijf verminderen? Bekijk het stappenplan van RVO voor circulair bouwen. Als bouwer krijg je naast stikstofmaatregelen ook te maken met regels voor PFAS als je grond wilt gebruiken of vervoeren.

Regelingen

Wil je investeren in een nieuw duurzaam gebouw of circulaire bouwmaterialen? Benut deze regelingen. Wil je een lagere stikstofuitstoot van je bedrijfsmiddelen? Maak dan gebruik van de belastingvoordelen die daarbij horen.

Informatie

Wil je met vakgenoten informatie uitwisselen over stikstofuitstoot in de bouw?

Nieuwsgierig wat je op stikstofgebied nog te wachten staat? Kom erachter op de alles over stikstofpagina.
Ellen Koekkoek

Als KVK-adviseur tip ik ondernemers over innovatie en de beweging naar het ‘nieuwe ondernemen’. En schrijf ik over het stikstofdebat, veranderingen in de foodbranche en samenwerken. Op KVK.nl, socials en Gespot! Innovatienieuws.

InspiratiePage