Duurzaam ondernemen

Stikstofuitstoot Nederland: hoe zit het?

De stikstofcrisis is nog steeds actueel. Hoe pakt de overheid stikstof aan? En welke maatregelen gelden er per sector? De meest gestelde vragen en antwoorden op een rij:

1. Wat is stikstof en waarom is de uitstoot van stikstof een probleem?

Ongeveer 78% van alle lucht om ons heen bestaat uit stikstof. Stikstof is van zichzelf niet schadelijk voor mens en milieu. Maar stikstofoxiden (NOx) en ammoniak (NH3) wel (bron: RIVM). Een teveel aan deze stoffen in de bodem verstoort de natuur, waardoor planten en diersoorten verdwijnen. Ook is het schadelijk voor de gezondheid, zegt het RIVM.

Stikstofoxiden komen vrij bij het verbranden van fossiele brandstoffen, bijvoorbeeld via uitlaatgassen van auto’s, schepen en vliegtuigen. Maar ook energiecentrales en de industrie stoten stikstofoxiden uit. En huishoudens, bijvoorbeeld door het gebruik van aardgas.

Ammoniak komt grotendeels van de dieren- en kunstmest uit de veehouderij. Een deel verdampt als ammoniak en komt in de lucht. Door neerslag of directe opname van planten komt het in de bodem en het grondwater terecht. Daarnaast komt een klein percentage van de ammoniak uit de industrie, de bouw en het verkeer.

Nederland heeft 161 Natura 2000-gebieden. Dit Natura 2000-netwerk bestaat uit natuurgebieden die zijn aangewezen onder de Vogelrichtlijn en onder de Habitatrichtlijn. Beide Europese richtlijnen zijn belangrijke instrumenten om de Europese biodiversiteit te waarborgen. Alle Vogel- of Habitatrichtlijngebieden zijn geselecteerd op grond van het voorkomen van soorten en habitattypen die vanuit Europees oogpunt bescherming nodig hebben. In deze natuurgebieden is al jarenlang sprake van een overschot aan stikstof.

Stikstofdepositie stikstofgevoelige Natura-2000 gebieden Nederland

Stikstofuitstoot in NederlandBron: RIVM

Bij minstens de helft van de stikstofgevoelige Natura 2000 gebieden, moet de stikstofdepositie in 2030 onder de kritische depositiewaarden (KDW) liggen. Dat is de maximale hoeveelheid stikstof die de bodem in een natuurgebied aankan. Te veel stikstof in de bodem brengt planten en dieren in gevaar. In 2018 heeft circa 78% van de stikstofgevoelige natuurgebieden een te hoge stikstofdepositie, uitgaande van de KWD-norm (bron: Rijksoverheid).

Natura 2000-gebieden

Natura 2000-gebiedenBron: RVO

2. Wat is de aanpak van stikstof door de overheid?

De aanpak van stikstof is een meertrapsraket: enkele maatregelen zijn ingevoerd, zoals het verlagen van de maximumsnelheid op snelwegen. Een aantal maatregelen is verder uitgewerkt, zoals de subsidieregeling voor stalaanpassingen. Verdere, ingrijpende stikstofmaatregelen laat het demissionaire kabinet over aan een volgend kabinet.

De benodigde uitstootdaling komt voor de helft van maatregelen die het kabinet al heeft genomen. Circa 10% neemt het Klimaatakkoord voor zijn rekening. Aanvullende maatregelen moeten zorgen voor de andere 40%. Naast de maatregelen voor het verminderen van stikstofuitstoot aan de bron, zet het kabinet ook in op natuurbehoud en –herstel. Ook komt het kabinet met een plan voor het ‘mengen’ van functies in een gebied (natuurinclusiviteit genoemd). Bijvoorbeeld natuurinclusieve woningbouw.

Om zeker te zijn van een dalende stikstofuitstoot de komende jaren, heeft minister Schouten het stikstofbeleid en de KDWD-norm vastgelegd in de wet Stikstofreductie en Natuurverbetering. Deze is op 1 juli 2021 ingegaan.

3. Welke maatregelen gelden er per sector?

Stikstofmaatregelen in de landbouw:

  • Omschakelprogramma Duurzame Landbouw: voor het overstappen naar kringlooplandbouw, kan je gebruik maken van een omschakelprogramma.
  • Duurzame stalaanpassingen: voor eind 2023 komen er strengere emissienormen voor ammoniak, afhankelijk per diersoort. Uiterlijk 2025 gaan deze in. Misschien moet je je stal hierop aanpassen. Er komt een overgangsperiode en een subsidieregeling.

    Als je onderzoek laat doen naar nieuwe technieken of managementmaatregelen voor je stal, kun je gebruikmaken van de zogenoemde innovatiemodule van deze subsidie. Als je de nieuwe technieken wilt gaan gebruiken, is er de investeringsmodule. Meer informatie vind je hier.

  • Er zijn afspraken gemaakt de hoeveelheid eiwit in veevoer stapsgewijs te verlagen tot maximaal 160 gram per kilogram droge stof in 2025. Koeien stoten het niet opgenomen eiwit in hun voedingsstoffen uit in de vorm van ammoniak. Met minder eiwit in de voedingsstoffen, kan de stikstofuitstoot verminderen.
  • Ook is afgesproken om melkkoeien meer uren in de wei te laten. De partijen streven naar een toename van 180 uren weidegang per koe in 2023. Want meer koeien in de wei, in plaats van in de stal, vermindert de ammoniakuitstoot. Beweiden en bemesten worden voor nu niet vergunningsplichtig.
  • Verdunnen mest: door het verdunnen van mest, kan de ammoniakuitstoot volgens het kabinet verder omlaag. Bijvoorbeeld door –via staldaken- opgevangen water te mengen met mest. Voor de periode van 2021 t/m 2023 volgt een subsidieregeling waarbij 40% van de investeringskosten wordt vergoed.
  • Centrale mestverwerking: door het versneld afvoeren van dierlijke mest van het veehouderijbedrijf, ontstaat er geen ammoniak. Het voorstel van het kabinet is het centraal verwerken van dierlijke mest tot ‘schone’ meststoffen. Het kan een vervanger zijn van de huidige kunstmest of een nieuw exportproduct. Er komt een meerjarige subsidieregeling voor hoogwaardige mestverwerking en kunstmestvervanging. 

    Ben je benieuwd naar meer voorbeelden over het verduurzamen van mest? Lees hoe andere boeren hiermee omgaan en aan welke regels je je moet houden.

  • Coaches voor boeren: bij het maken van keuzes, kan je ondersteuning krijgen. Zo komen er vouchers voor het volgen van cursussen of het inschakelen van een onafhankelijke bedrijfscoach.
  • Voor boeren die willen stoppen, komt er de subsidieregeling Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties (Lbv). De Lbv is bedoeld voor bedrijven met melkvee, varkens en pluimvee met een bepaalde stikstofdepositie op een overbelast Natura 2000-gebied. Het ministerie van LNV werkt nu aan een concept-regeling. De regeling Gericht opkopen van veehouderijen is al wel actief. Voor meer informatie kunnen boeren terecht bij hun eigen provincie.

Stikstofmaatregelen voor de industrie:

  • Stikstofreductie terugdringen bij industriële ‘piekbelasters’: het kabinet komt met een subsidie voor het ondersteunen van een beperkt aantal zogeheten ‘piekbelasters’ bij het verminderen van hun stikstof- en ammoniakdepositie. De zogeheten piekbelasters zijn enkele grote industriële bedrijven, zoals raffinaderijen en chemische industrie.
  • Verbeteren Best Beschikbare Technologie (BBT): als groot industrieel bedrijf ben je wettelijk verplicht milieuvervuiling tegen te gaan. Bijvoorbeeld door zo min mogelijk energie- en grondstoffen te gebruiken. Het kabinet kijkt of terugdringen van de stikstofuitstoot kan worden toegevoegd aan de bestaande BBT-aanpak.

Stikstofmaatregelen in de bouw:

De komende 3 jaar zet het kabinet in op meerdere pilots met zero emissie mobiele werktuigen. Dit gebeurt op bouwplaatsen nabij Natura 2000 gebieden, zodat de bouwprojecten door kunnen gaan. 

Bouwondernemers wordt gevraagd hun materieel vervroegd af te schrijven en te investeren in schoon bouwmaterieel en innovatie van het bouwproces. Minister Schouten gaat na wat de financiële ondersteuningsmogelijkheden hiervoor zijn. 
Architect Daan Bruggink en aannemer Jan-Willem van Engen bouwen nagenoeg zonder stikstof in een Natura-2000 gebied. Lees hun 10 tips voor stikstofvrij bouwen.

Stikstofmaatregelen voor het verkeer

Verkeer

De overheid wil dat nieuwe auto’s in 2030 emissieloos zijn. Daar komt bij dat de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) vrachtwagens gaat controleren op AdBlue Systemen. Deze systemen zijn er voor het terugdringen van uitstoot in de uitlaatgassen. Het kabinet vermoedt dat 5 tot 10% van de systemen niet goed werken of worden gemanipuleerd. Om kosten van het systeem, onderhoud of reparaties te drukken.

Meer weten wat er op je af komt over groen rijden? Lees de feiten.

Scheepvaart

  • De overheid zet in op een duurzamere binnenvaart. Zo komt er een labelsysteem voor het volgen van de milieuprestaties van binnenvaartschepen. En komt er een subsidieregeling voor het aanschaffen van schonere motoren. SCR-katalysatoren (retrofit) moeten de stikstofuitstoot van binnenvaartschepen met 80% verminderen. De bestaande regeling wordt uitgebreid. Voor de zeevaart zet het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat zich in voor een wereldwijde CO2 heffing.
  • Er komen 5 walstroomvoorzieningen voor zeevaartschepen. Waarschijnlijk in de Rotterdamse haven en in IJmuiden. Subsidie dekt de noodzakelijke aanvangsinvesteringen. Om het gebruik van walstroom aantrekkelijker te maken is het belastingtarief per 1 januari 2021 verlaagd. Ook hoeven schepen bij walstroom geen Opslag Duurzame Energie (ODE) te betalen.

    Hoe varen andere ondernemers emissieloos? Bekijk het voorbeeld van E-portLiner. Sendo Shipping zet vol in op elektrisch varen in de binnenvaart.

Luchtvaart

Schiphol is gestart met een pilot: vliegtuigen taxiën elektrisch van de gate naar de startbaan en vice versa. Dit vermindert uitlaatgassen van kerosine.

 

4. Waar kan ik terecht met vragen over het stikstofbeleid en vergunningen?

Per 1 juli 2021 vervalt de Natura 2000-vergunningplicht voor bouw, sloop en eenmalige aanleg. Dit is de bouwvrijstelling. Het kabinet komt daarmee met een gedeeltelijke vergunningsvrijstelling voor bouwprojecten met een tijdelijke en kleine stikstofdepositie, bijvoorbeeld woningbouw en energieprojecten. Bouwprojecten kunnen hierdoor sneller van start. De overheid houdt bij wat het effect van de vrijstelling is op de stikstofuitstoot en kan de vrijstelling wijzigen.

Voor vragen over vergunningen, toestemmingsbesluiten en de AERIUS Calculator, kan je contact opnemen met helpdesk BIJ12 van de gezamenlijke provincies. Meer informatie over het stikstofbeleid vind je op de website aanpakstikstof.nl.

5. Hoe verminder ik de uitstoot van mijn bedrijf?

Wil je de stikstofuitstoot van je bedrijf verlagen? Als je investeert in bedrijfsmiddelen die minder stikstof uitstoten, zijn er verschillende subsidieregelingen waar je gebruik van kunt maken. 


Ander duurzaamheidsbeleid

Naast het stikstofbeleid, wil de overheid met het klimaatakkoord de CO2 uitstoot beperken. En voor 2050 overstappen van fossiele naar duurzame energiebronnen. Verdiep je in de energietransitie die op je bedrijf afkomt.

Nieuwsgierig naar manieren om je bedrijf te verduurzamen?
Ellen Koekkoek

Als KVK-adviseur tip ik ondernemers over innovatie en de beweging naar het ‘nieuwe ondernemen’. En schrijf ik over het stikstofdebat, veranderingen in de foodbranche en samenwerken. Op KVK.nl, socials en Gespot! Innovatienieuws.

InspiratiePage