Duurzaam ondernemen

Veelgestelde vragen over waterstof

De productie en toepassingen van groene waterstof staan nog in de kinderschoenen. Maar de markt komt al in beweging. Want waterstof gaat een belangrijke rol spelen in de energietransitie. Niet alleen omdat je waterstof als CO2-vrije brandstof kunt gebruiken. Ook zijn duurzame wind- en zonne-energie met behulp van waterstof in gasvorm in te zetten. Wat is waterstof eigenlijk? En welke businesskansen biedt het in de toekomst? KVK en 2 waterstofexperts van TNO beantwoorden deze en andere vragen over waterstof.

Wat is waterstof?

Waterstof is een zeer brandbaar gas. Het is kleurloos, geurloos, niet giftig, en bevat geen koolstof wat CO2 oplevert bij verbranding. Je kunt waterstof gebruiken zoals aardgas. Bijvoorbeeld om huizen via een cv-ketel op waterstof te verwarmen. Ook kun je het gebruiken als brandstof voor brandstofcellen die direct elektriciteit leveren, zoals bij auto’s die op waterstof rijden.

Of waterstof een schone energiebron is, hangt af van hoe het wordt geproduceerd. Op dit moment wordt waterstof vooral geproduceerd met aardgas. Daarbij komt CO2 vrij. Deze vorm van waterstof heet daarom grijze waterstof. Er is ook blauwe waterstof. Deze ontstaat als je de CO2 afvangt en opslaat. Om de doelen van de energietransitie te halen is uiteindelijk groene waterstof nodig. Bij het produceren van groene waterstof komt geen CO2 vrij. Dat maakt groene waterstof een schone energiebron.

Hoe maak je groene waterstof?

De belangrijkste manier voor het maken van groene waterstof is waterelektrolyse. Met deze aanpak splits je water in waterstof en zuurstof. Dit gebeurt met duurzaam opgewekte elektriciteit, dus zonne- of windenenergie. Daarna gaat het via gasleidingen of in tanks richting de eindgebruiker.

Productieproces groene waterstof

Waarom is waterstof steeds vaker in het nieuws?

De overheid wil de CO2-uitstoot rigoureus terugdringen. Elk jaar produceert de industrie zo’n 10 miljard kubieke meter grijze waterstof. Groene waterstof is relatief nieuw. “Maar omdat groene waterstof de CO2-uitstoot vermindert, is de kans groot dat we een groene waterstofvoorziening krijgen in de toekomst,” schetst waterstofexpert bij TNO Lennart van der Burg. “Vooral als we onder andere door het Klimaatakkoord meer schone energie gaan gebruiken en minder fossiele brandstoffen, zoals aardgas, aardolie en steenkool.”

Wat zijn de voordelen van waterstof?

Een van de voordelen van een energievoorziening op basis van waterstof is dat je de bestaande (aard)gasleidingen kunt gebruiken. “Ook is waterstof een goede aanvulling op de bestaande elektrische systemen”, duidt Marcel Weeda, waterstofexpert bij TNO. “Denk bijvoorbeeld aan hijskranen. Met bestaande batterij-elektrische systemen kun je deze wel emissieloos laten rijden, maar ze zijn niet krachtig genoeg om bijvoorbeeld ook zware lasten omhoog te tillen. In combinatie met brandstofcelsystemen op waterstof lukt dat wel.”

Tot slot kan waterstof aanzetten tot nieuwe businesskansen voor ondernemers en sectoren. Je kunt waterstof bijvoorbeeld gebruiken voor aardgasvrije verwarming. Dit is interessant, want voor 2050 moeten alle gebouwen en woningen van het aardgas af. Ook wil het kabinet vanaf 2030 alleen nog emissievrije auto’s in de showroom. Daarom verwacht Weeda de waterstofvoertuigen veel terug te zien in de toekomst. Als aanvulling op elektrisch auto’s en andere elektrische voertuigen.

Welke nieuwe markten boor je aan met waterstof?

Weeda verwacht dat in de loop van de tijd stapsgewijs verschillende nieuwe markten ontstaan.

Zwaar transport

Op korte termijn ziet Weeda veel vraag naar zwaar transport op waterstof, zoals bussen en vrachtauto’s. “De brandstofcellen die waterstof omzetten naar brandstof moeten verder worden ontwikkeld,” legt Weeda uit. Hier liggen kansen voor ondernemers, zoals leveranciers van systemen, onderdelen en productielijnen om de cellen in elkaar te zetten. “Als je hier iets mee wilt als ondernemer, wacht dan niet te lang meer. Want dan kun je nog mee de markt bepalen.”

Elektrolyse cellen

“Als zon en wind de bronnen van de toekomst zijn, dan is elektrolyse (water splitsen in waterstof en zuurstof) de techniek van de toekomst. Dit gaat een gigantische markt worden”, merkt Weeda op. “De doelstellingen zijn al flink: 3 tot 4 gigawatt (GW) elektrolyse in Nederland voor 2030. Europa mikt zelfs op 80 GW. Er zijn veel nieuwe bedrijven voor nodig om hier alle apparatuur en onderdelen voor te leveren.” Je moet als ondernemer wel een lange adem hebben, want deze markt vraagt een relatief lange ontwikkelperiode.

“Een mooi voorbeeld zijn bedrijven die elektrolyse-installaties leveren. Zelf hebben ze vaak alleen elektrolysecellen. De vele andere componenten die nodig zijn om er een werkend systeem van te maken kopen ze in”, tipt Weeda. Heb je kennis en kunde in je bedrijf die je hiervoor kunt inzetten? Neem dan contact op met TNO.

Woningen en gebouwen

De overstap van aardgas naar een duurzame energievoorziening biedt aannemers en installateurs in de bouw volop werk. “Er zijn cv-ketels, hybride warmtepompen op waterstof en waterstofbranders nodig die voldoen aan alle veiligheids- en emissie-eisen”, legt Weeda uit. Tot 2030 zijn we nog wel bezig met proefprojecten, schat Weeda in. Zijn advies aan ondernemers: “Zorg dat je aangesloten bent, zodat je uit eerste hand weet waar de schoen wringt. Zo ontdek je waar jouw meerwaarde zit.”

Productieprocessen industrie

Toekomstmuziek ziet Weeda in het verduurzamen van gasgestookte machines en apparatuur. “Dit is nog niet zo eenvoudig, omdat je de apparatuur zelf ook moet aanpassen op het gebruik van waterstof. “Want met een andere brandstof, heb je een andere brander nodig. En daarbij bewerkt een waterstofvlam je eindproduct anders dan een aardgasvlam. Bijvoorbeeld bij glas of steen. Start daarom met indirecte verwarming, zoals stoom.”

Meer kansen voor de sector industrie vind je terug in het rapport van FME, ondernemersorganisatie voor de technische industrie.

Overige kansen

Tot slot doen zich overkoepelende kansen voor, zoals allerlei meet- en regelsystemen en gasscheiders voor het apart opvangen van waterstof en zuurstof. Ook voor veilig gebruik van waterstof. Hierbij kun je denken aan nieuwe producten en diensten voor lekdichte leidingen, detectoren en veilig gebruik van waterstof in woningen.

Wat zijn uitdagingen van waterstof?

Waterstof is geen quick win. Er zitten nog veel haken en ogen aan. Naast de nodige technische uitdagingen, is er een aantal belangrijke aandachtspunten op dit moment:

  • Beschikbaarheid

    In Nederland kunnen we nog niet genoeg groene waterstof maken voor een volledig energiesysteem op waterstof. Omdat we nog te weinig wind- en zonne-energie kunnen opwekken voor het productieproces. Ook zijn er nog onvoldoende opslagmogelijkheden voor. Daarnaast is de vraag, hoe de juiste hoeveelheid waterstof op elk gewenst moment bij de gebruiker komt. Bijvoorbeeld een bakker die ’s nachts brood bakt. Of een kweker die in de winter meer energie nodig heeft dan ’s zomers.

  • Veiligheid

    Waterstof is zeer ontvlambaar, net als andere gassen. Je ziet en ruikt het niet, waardoor lekkages onopgemerkt kunnen blijven. En de vlam is kleurloos. Waterstof kan dus gevaarlijk zijn. Aan de andere kant komen koolmonoxidevergiftigingen bij brand niet voor, omdat waterstof geen koolstof bevat.

  • Wet- en regelgeving

    De huidige wet- en regelgeving moet nog aangepast worden. Wel schrijft de Gaswet vanaf 1 juli 2018 niet meer voor nieuwbouwwoningen verplicht op aardgas aan te sluiten. Dit biedt ruimte voor het gebruik van waterstof(verwarming) in woningen. De wet biedt nog te weinig mogelijkheden voor bijvoorbeeld het uitvoeren van testen met het transporteren van waterstof.

Wat kost waterstof?

De kosten van het gebruik van waterstof zijn volgens Weeda moeilijk aan te geven. Het is namelijk van veel factoren afhankelijk, zoals je verbruik of toekomstige belastingen. Hij merkt op dat: “de vergelijking met de kosten van aardgas, diesel en benzine om moet in het hoofd van mensen. Vanaf 2030 gaat dat kostenvergelijk ook steeds minder op, omdat we van fossiele brandstoffen afstappen.” Zijn tip aan ondernemers is: “Bereid je voor op een nieuw tijdperk en richt je investeringen daarop.”

Productie waterstof

De productiekosten voor groene waterstof op grote schaal liggen volgens Weeda nu ergens tussen de 3 en 5 euro per kg. Hij verwacht dat dit richting 2030 zal dalen tot 2 à 3 euro per kg. Uitgaande van investeringskosten, onderhoudskosten en kosten voor energie bij de levensduur van de installaties.

Waterstof tanken

“Investeren in een waterstoftankstation is op het ogenblik nog best lastig. Je moet veel investeren en je hebt weinig klanten. Aan de pomp mag de prijs 6 tot 10 euro bedragen per kg waterstof. Dit is inclusief de productie en afschijven van de investeringen van het tankstation. Dat moet allemaal binnen die paar euro passen.”

Verwarming

De kosten van waterstof voor warmtevoorziening in gebouwen kun je grofweg splitsen in 3 soorten: kosten voor aanpassingen in een woning, ombouwen van het gasnet en kosten van waterstof zelf.

Ten eerste heb je een waterstof cv-ketel nodig in je woning. De kosten van ongeveer 4.000 euro zijn (bijna) het dubbele van een gebruikelijke HR-ketel. Als meer woningen overgaan op waterstof, zullen de extra kosten van een waterstofketel ten opzichte van een aardgasketel dalen tot ongeveer 300 euro verwacht TNO.

Bijkomende kosten voor controle van het leidingenwerk en eventuele waterstofsensoren zullen beperkt zijn. Kosten voor het eventueel aanpassen van de leidingen kunnen per situatie verschillen. Het aanpassen van het gasnet zal eenmalig 200 euro kosten per woning en jaarlijks tussen de 5 en 75 euro aan extra kosten. Dit is met name voor inspecties bijvoorbeeld aan binnen installaties en gassensoren in de woning.

Zijn er subsidies of belastingvoordelen?

Wil je aan de slag met energieprojecten, zoals waterstof? Check dan of er subsidies of fiscale regelingen zijn bij RVO. Of kijk naar de Subsidie Topsector Energie.

Voor advies van waterstofexperts kun je terecht bij TNO.

Een overzicht van waterstofprojecten in Nederland, vind je bij RVO.

Welke veranderingen komen er nog meer aan? Lees meer over duurzaam ondernemen.
Ellen Koekkoek

Als KVK-adviseur tip ik ondernemers over innovatie en de beweging naar het ‘nieuwe ondernemen’. En schrijf ik over het stikstofdebat, veranderingen in de foodbranche en samenwerken. Op KVK.nl, socials en Gespot! Innovatienieuws.

InspiratiePage