"Sociaal ondernemers zijn koplopers rond veranderingen"

Sociaal ondernemers dragen geitenwollen sokken en zijn drammerige wereldverbeteraars? Niets is minder waar. Willemijn Verloop, oprichtster van War Child, startte in 2012 samen met Mark Hillen Social Enterprise NL om sociaal ondernemerschap in Nederland op de kaart te zetten. In 5 jaar tijd is hun aantal met 80% gegroeid, zorgden ze voor 30.000 nieuwe banen en droegen 3,1% bij aan het Bruto Nationaal Product. "Dat gaat over een serieus deel van de Nederlandse economie," zegt Verloop. Een gesprek over de essentie en opkomst van deze vorm van ondernemerschap.
Willemijn Verloop, directeur Social Enterprise NL (foto: SEnl)
Willemijn Verloop, directeur Social Enterprise NL (foto: SEnl)

Een goede wereld

"Na 15 jaar War Child was voor mij duidelijk dat voor maatschappelijke vraagstukken ook andersoortige oplossingen nodig zijn. Oplossingen die schaalbaar zijn en niet afhankelijk van geefgeld", vertelt Verloop. In Congo leerde ze voor het eerst een sociaal ondernemer kennen en raakte door haar geïnspireerd. "Sociaal ondernemen gaat in essentie om het creëren van een goede wereld. Een economie die niet gaat over geld en rijkdom maar over welzijn. Dat heeft te maken met people en planet!”

Mensen aan werk helpen

Verloop vergelijkt sociaal ondernemers met activisten: "Mensen zien misstanden, zijn ergens ontevreden over en zeggen dat het anders moet. Maar hoe, en hoe ondernemend?" Volgens Verloop richt een groot deel van de Nederlandse sociale ondernemingen zich op mensen een kans geven om mee te doen in het arbeidsproces. Hier zijn steeds meer succesvolle voorbeelden van zoals de Colour Kitchen, Prins Heerlijk en Brouwerij de Prael. Ze vestigen zich op meerdere locaties en helpen grote groepen mensen langdurig aan vast werk. "Brouwerij de Prael is opgericht door twee jongens uit de psychiatrische zorg. Mensen die zij naar de arbeidsmarkt brachten, stonden na drie maanden weer op straat. Het moet toch mogelijk zijn om die mensen aan het werk te houden, dachten zij. Toen zijn ze een brouwerij begonnen waar alleen maar mensen met een psychiatrische achtergrond werken. Er werken nu 80 man en er is net een tweede vestiging geopend."

Ronde keten

Sociaal ondernemen gaat ook over anders omgaan met grondstoffen. "Onze economie is lineair ingericht. We produceren, kopen, gooien weg en kopen weer. Circulaire ondernemers proberen businessmodellen te ontwikkelen die de keten rond maken. Hun missie is geen afval meer of grondstoffen beschermen of bijdragen aan een schonere samenleving." Voorbeeld is het Nederlandse Loop.alife dat een volledige circulaire collectie kleding heeft. "Zij maken van oude kleding weer garens die ze omtoveren tot nieuwe hoodies, sjaals en mutsen. Dat creëert nieuwe werkgelegenheid aan de onderkant van de arbeidsmarkt."

Het butterfly-effect

Sociaal ondernemers zijn volgens Verloop koplopers op het gebied van veranderen. Ze laten zien dat je gezonde bedrijven kunt runnen met een maatschappelijke missie. "Geen van die bedrijven heeft de ambitie om zo groot te worden als AKZO of Unilever. Wel willen ze bewijzen dat het anders kan en daarmee een beweging in gang te zetten die veel groter is. Neem Marqt. Die probeert een keten in de voedselindustrie te maken met eerlijk voedsel en eerlijke prijzen voor iedereen. Hun impact reikt verder dan hun eigen bedrijf, het butterfly-effect. Kijk maar hoe ze de keten van supermarkten veranderen. Die zien dat de consument die eerlijkheid belangrijk vindt en daarom gaan ze er ook iets mee doen."

Sector een duw geven

De verandering naar een economie die gaat over welzijn moet komen van bedrijven die een stap verder gaan, vindt Verloop. "Bedrijven die echt een maatschappelijk probleem oplossen, zie ik als koplopers. Een bedrijf als Vandebron wil de manier waarop de energiesector werkt veranderen. Ze zien dat het huidige verdienmodel energieverbruik stimuleert. Daar moet je geen geld op willen verdienen, vinden ze. Dat is een hele andere manier van kijken. Deze sociaal ondernemers doen hun business op een innovatieve manier en ambiëren daarmee hun hele sector een duw te geven."

Lange adem nodig

Sociaal ondernemers zijn volgens Verloop niet altijd snelle groeiers. "Ze ontwikkelen vaak nieuwe businessmodellen waardoor er meer aanlooptijd nodig is. Groei op korte termijn is geen doel. Het gaat om de aanpak van een probleem. Daar heb je een lange adem voor nodig hebt."

Missie leidend

Ondernemers die hierin succesvol zijn, kunnen steeds meer impact creëren voor hun doel. Volgens Verloop is geld daarin een middel niet het doel. "Je hebt sociaal ondernemers die principieel geen winst willen maken of die in een stichting opereren. Sommige investeren alle winst weer in hun onderneming. Er zijn er ook die draaien op kapitaalintensieve businessmodellen en werken dus met externe (impact) investors. Zolang de missie leidend is en de organisatie daarop is ingericht, zijn alle modellen goed. Maar het vergt wel top ondernemerschap. Het is echt ingewikkeld om een onderneming goed te draaien, die zowel impact als financiële waarde wil behalen."

In regeerakkoord

De door Verloop opgerichte stichting Social Enterprise NL is een beweging van sociaal ondernemers. "We proberen verbindingen te leggen om van elkaar te leren. Over businessmodellen die veel impact hebben of over succesvolle samenwerking met gemeenten." Ook lobbyt Social Enterprise NL bij de overheid. "Steden als Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Utrecht hebben al beleid op sociaal ondernemerschap. In het regeerakkoord staat dat de nieuwe coalitie wil werken aan het stimuleren van sociaal ondernemerschap. En binnen de Aanbestedingswet zijn meer mogelijkheden gekomen om opdrachten te gunnen aan sociale ondernemingen en ook de Europese Unie stimuleert deze beweging. Dankzij een Europese regeling kan de Triodos Bank hen nu makkelijker krediet verstrekken. En onlangs ontwikkelden we in opdracht van 3 ministeries het Impact Pad*, een publicatie om ondernemers te helpen hun impact te meten. De inzet van Social Enterprise NL werkt."

De norm

Een wereld met alleen sociaal ondernemerschap? Verloop: "Ik denk niet dat we zo'n economie kunnen hebben. Maar voor mij is maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wel de norm. Jarenlang was vervuilen normaal, net zoals mensen in het productieproces slecht behandelen en te lage lonen betalen. Trots zijn op je MVO-beleid of op recyclen is onzin, dat zou de standaard moeten zijn. Bedrijven die bezig zijn met hernieuwbare energie, lopen nu nog voorop. Maar ik hoop dat het over 10 jaar normaal is en de norm is geworden."

* Sociale ondernemingen willen maatschappelijke meerwaarde realiseren. Met het Impact Pad kunnen sociale ondernemingen hun impact gemakkelijk in kaart brengen. Het Impact Pad is een product van Social Enterprise NL, Avance en het Impact Centre Erasmus.

Meer weten over sociaal ondernemen?

Sociaal ondernemen, wat is het?

Ondernemen voor een betere wereld

Leestip van Willemijn Verloop: 'Zaken die je raken'

Heeft deze informatie je geholpen?