Trenddossier 2020

2020, opmars van de transitie-ondernemer

  • Interview
  • Redactie KVK
  • 19 dec 2019
  • 10 min lezen
  • 1.6K
Econoom Hans Stegeman van Triodos Bank voorziet voor 2020 een tweedeling bij ondernemers: zij die zichzelf opnieuw uitvinden en zij die de boot gaan missen. Maar waar liggen dan precies die valkuilen en kansen?

"Het belangrijkste thema voor ondernemers gaat de transitie naar duurzaamheid worden”, valt Hans Stegeman met de deur in huis. De econoom van Triodos Bank weet dat heel wat ondernemers hiervan in de stress schieten. “Transities zijn schoksgewijze veranderingen die een hele sector kunnen opschudden. Dat kan veel ellende met zich meebrengen.” En dan heeft Stegeman het niet alleen over boeren die protesteren. Volgens hem hoort de huidige spanning in de samenleving ook bij de transitie. “Ik snap dat het af en toe lastig is, want je weet wat je hebt en niet wat je gaat krijgen. Maar als je in die kramp blijft zitten, gaat het een lastig jaar voor je worden. Was 2019 nog het jaar van plannen maken; 2020 wordt het jaar van echt uitvoeren.”

Hans Stegeman
  • Econoom en columnistEconoom
  • Werkt aan een proefschrift over circulaire economieWerkt aan een proefschrift over circulaire economie
  • Columnist voor RTLZ en FondsnieuwsColumnist voor RTLZ en Fondsnieuws

Hans Stegeman

Econoom

Hoofdeconoom en hoofd Research & Investment Strategy bij Triodos Investment Management, de beleggingstak van Triodos Bank. Daarvoor heeft hij 20 jaar als econoom gewerkt bij Rabobank, CPB en de ambtenarenvakbond ABVAKABO.

“2020 wordt het jaar van echt uitvoeren”

Geld zat voor nieuwe markt

Er is volgens de econoom maar een manier om 2020 tegemoet te treden, en dat is door de nadruk te leggen op wat wél kan. Door met open vizier te kijken naar de kansen die ontstaan: “Door de duurzaamheidstransitie ontstaat een geheel nieuwe markt. En geloof me: daar gaat heel veel geld in om. Het wordt ook makkelijker om een duurzaam businessmodel te bouwen. Want niet duurzaam zijn, wordt duurder. Daar kun je over gaan zitten klagen, maar een goede ondernemer zal juist overal kansen zien en die met beide handen aangrijpen.”

Omdenken

Financieel gedacht geeft Stegeman aan dat investeren nog nooit zo goedkoop was. We weten dat volgend jaar de rente nog steeds heel erg laag is. “We hebben te maken met een zeer specifieke situatie. Iedereen met een goed idee hoeft maar een heel laag rendement te halen om dat idee ook uit te voeren.” Hij geeft toe dat daar ook een andere kant aan zit: ondernemers met slechte ideeën kunnen die ook makkelijker uitvoeren. Maar de econoom bekijkt de zaken graag van de positieve kant. “Dus die verduurzaming is óók nog eens een keer te financieren.” Hij wil benadrukken dat het echt om omdenken gaat. “Het wordt makkelijker om vanuit duurzaamheid geld te verdienen.”

Hans Stegeman

3 fases

Om deze transitie, die wordt gestuurd door de verduurzaming van de economie en samenleving, te verduidelijken, heeft Stegeman het thema onderverdeeld in een aantal fases.

Fase 1. Verduurzamen van wat je al doet

"Dit is de basis van verduurzaming. Het gaat over hernieuwbare energie en minder vervuilend zijn, je verantwoordelijkheid nemen over stikstof-uitstoot en het milieu. Praktisch gezien: precies hetzelfde blijven doen als wat je al doet, maar dan duurzaam, minder schadelijk. Deze fase moet elke ondernemer door. Je zult anders moeten gaan werken, anders in de keten gaan staan, met andere grondstoffen en materialen. Voor ondernemers in de dienstverlening zit ’t ‘m in nadenken over het kantoorpand waar je werkt en ander vervoer gebruiken. Die lease-auto’s eruit gooien en niet eens zozeer autorijden elektrisch maken, maar veel meer nog de fiets en het OV stimuleren. Bij ons nieuwe hoofdkantoor zie je dat letterlijk terugkomen. Onze hoofdingang is vlak naast het station, maar als je met de auto komt, moet je eerst helemaal omrijden naar de parkeerplaats en dan nog een stuk lopen.”

Hans Stegeman

Fase 2. Circulair produceren

"In deze fase draait ’t om de kern van je businessmodel helemaal opnieuw proberen uit te vinden, zodat je langer verantwoordelijkheid neemt voor de producten die je maakt. Bijvoorbeeld ons hoofdkantoor, dit gebouw met houten frame kun je helemaal weer uit elkaar halen. Denk bij circulair produceren bijvoorbeeld aan producten verkopen met een terugkoop-garantie. Of producten zo maken dat ze makkelijk weer te repareren zijn. Om deze fase goed te doorlopen, móet je wel een nieuw businessmodel opstellen zodat je niet meer alleen afhankelijk bent van verkoop, maar dat je ook je nieuwe dienstverlening erin verwerkt.

Het maken van circulaire businessmodellen is zeker niet makkelijk; het vergt van jou als ondernemer of bedrijf ten eerste een intrinsieke overtuiging om ermee aan de slag te gaan, maar óók extra investering om het voor elkaar te krijgen. En daarvoor zijn goede ondernemers nodig, want een circulair businessmodel moet beter zijn dan een standaard businessmodel. Je moet er geld mee verdienen, terwijl de regels in de markt nog ontzettend lineair zijn. Je moet supergoed nadenken over hoe je het geregeld krijgt en het is risicovoller. Degenen die dit lukt, zijn ondernemers pur sang. Die verder durven en kunnen gaan, die het netwerk en de relaties hebben én het kapitaal bij elkaar krijgen.”

Je concurrentiepositie wordt steeds meer bepaald door je waarden en normen

Fase 3. Samenwerken in vertrouwen

"Het hoogste niveau in de duurzaamheidstransitie gaat over samenwerken. Nu zijn veel ondernemers nog gewend aan de bestaande markten, waarin alles met transacties gebeurt. Of het nou een klant is of een andere ondernemer. De combinatie van Fase 2 en 3 is de sleutel naar echte duurzaamheid.
De huidige economie is zo ingericht dat dit samenwerken in vertrouwen in de weg staat. Het druist in tegen ons conventionele denken over verdienmodellen. Immers: wat win je er nou mee om al je relaties uit te nodigen voor een mindfullness-sessie? Wat levert dat op in termen van verlies of winst? Waar zien we het Return on Investments (ROI) terug in de cijfers, hoor je je accountant al zeggen. Dit is lange termijn-visie, dit draait om normen en waarden.
Is dit sociaal ondernemerschap? Veel ondernemers denken dat dat alleen maar gaat over mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Maar sociaal ondernemerschap is ook: je klanten en leveranciers betrekken bij je bedrijf en je productie, dus heel je netwerk erbij betrekken, al je stakeholders. En anders omgaan met die groep mensen, ook dat is duurzaamheid.

Hans StegemanHans Stegeman

Fase 3 draait om de menselijke factor. Als je de meest succesvolle bedrijven naast elkaar legt, dan hebben ze een ding gemeen: uiteindelijk draait het allemaal om relaties, zowel binnen het bedrijf als tussen bedrijven onderling. Behoorlijk wat ondernemers hebben dat in de loop der jaren weg gedefinieerd, dat vinden we eng, omdat het niet past bij hoe wij de afgelopen 80 jaar bedacht hebben dat de economie zou moeten werken.
De toegevoegde waarde voor ondernemers wordt in toenemende mate de relatie en niet meer prijs of locatie. Dus hoe onderscheid je je als ondernemer? Jouw concurrentiepositie wordt steeds meer bepaald door je normen en waarden en hoe je de relatie met de mensen om je heen aangaat en onderhoudt. Je moet iets anders doen zowel voor je stakeholders als je klanten, om de menselijke (gun)factor te verdienen. Bijvoorbeeld met excellente service, voor veel bedrijven echt nog een uitdaging. Want hoe kun je in een klein dorp nog een winkel hebben? Dan moet je echt proberen om met de community een supermarkt overeind te houden. Het vraagt nog meer samenhang, nog meer samenwerken, nog meer vertrouwen. Investeren in de relatie met je klant.”

Succesvol de 3 fases doorlopen? Ken jezelf

“Als je het hebt over waarde toevoegen en samenwerken, dan kun je dat alleen voor elkaar krijgen als je weet wie je bent. Dat vergeten ondernemers nogal eens. Je klanten krijgen daardoor vrijwel automatisch dezelfde identiteit. Zonder doel kom je er niet. Dan wordt je onderneming alleen maar een kunstje, een businessmodel. En voor alle ondernemers (maar zeker voor startende ondernemers) geldt: je onderneming moet echt zijn, anders prikken mensen er echt doorheen.”

Transitie-potentie

Kansen voor ondernemers

Speciaal voor KVK heeft Stegeman een aantal sectoren met potentie op een rij gezet:

1. Energie

“Alles wat met energie te maken heeft, de hele keten, heeft enorme potentie in 2020-transitiejaar. Alles wat je maar kunt verzinnen dat groene stroom gaat gebruiken. Als jij als ondernemer hier nu nog niet mee bezig bent, dan kan je het wel vergeten.”

2. De bouw

“Afgezien van de stikstofcrisis in de bouw, wil ik hier vooral benadrukken dat het in deze sector allemaal draait om circulair en duurzaam bouwen. Of het nu gaat om woningbouw of utiliteitsbouw of kantoren. Ook hierin moeten we onze verantwoordelijkheid nemen en ook hier liggen eindeloos veel kansen voor ondernemers, temeer omdat de vraag naar duurzame woningbouw groot is.”

3. Transport & logistiek

“Vreemd genoeg is de transportsector nog nauwelijks met de duurzaamheidstransitie bezig. En dat terwijl bijvoorbeeld de Nederlandse binnenvaart zo in de duurzame vervoersvraag kan stappen. De discussie over vervoer, of het nou gaat over vliegvervoer of wegtransport, wordt nu nog gedomineerd door ‘oud’ denken. Zoals Schiphol, dat maar blíjft proberen om meer vliegbewegingen te krijgen omdat hun businessmodel daarop geschoeid is; dat is oud denken. Ook hier geldt weer, hoe kan Schiphol het anders doen zo dat het past binnen de duurzaamheidsgrenzen, met een nieuw businessmodel dat niet gebaseerd is op groei?”

4. Landbouw

“De boosheid in de landbouwsector is begrijpelijk, gezien het beleid van de afgelopen 20 jaar. Maar ook deze sector moet verder vanuit de duurzaamheidsgedachte. Waar verdient de Nederlandse food-en agrisector het meeste geld mee? Dat is kennis. Dus zorg ervoor dat je die agrarische kennis benut. En niet door hier in de Nederlandse weides nog meer koeien neer te zetten, want dat past gewoon niet. Het kennisverdienmodel is een internationaal verdienmodel, dus zorg ervoor dat we daar ook internationaal gebruik van maken. Bijvoorbeeld in Afrika, met onze agrarische kennis kunnen Nederlandse boeren daar goed geld verdienen. Ik snap dat dat niet voor iedereen makkelijk op te pikken is; daar is hulp van de overheid bij nodig. Maar dat er transitie nodig is in deze sector, lijkt me evident.”

5. Onderwijs & zorg

“In het sociale domein komt steeds meer ruimte. Want ondanks dat de overheid heel veel financiert, ontstaat er ook een heel groot gat in deze branche. Denk aan het onderwijs en de zorg. Daar ontstaan gaten en dus kansen voor ondernemers om dingen op te pakken die in het maatschappelijk belang zijn en die een rendement hebben. Je ziet dit bijvoorbeeld al langer in het Verenigd Koninkrijk. Daar doet de overheid nog minder en daar is dat sociaal ondernemerschap dus ook echt groot. In Nederland liggen hier ook steeds meer kansen. Want wat is een goed businessplan uiteindelijk? Iets waar maatschappelijke behoefte aan is, want dan is er vraag, heel simpel. Hoe minder de overheid die maatschappelijke behoefte vervult, hoe groter het gat waar een ondernemer in kan stappen.”

6. Aandacht geven

“Als je kijkt naar de ontwikkeling van de wereldeconomie, dan zijn we gegaan van een agrarische economie naar een dienstverleningseconomie. De volgende fase in onze economie wordt het verkopen van aandacht. Dat is al bezig, er is nu al een markt voor. Je kunt van alles vinden over deze ontwikkeling, maar het is voor ondernemers heel simpel. Zolang een bepaalde consumentenbehoefte niet anders wordt opgevuld, heb je een businessmodel. Dat geldt aan de sociale kant heel sterk. Aan de ene kant ingegeven door de vergrijzing, aan de andere kant ook door de multiculturele samenleving (zie punt 7).”

7. Multiculturele oriëntatie

“De samenstelling van het personeelsbestand bij de meeste ondernemingen is danig aan het veranderen. En met de komst van medewerkers van allerlei andere culturen, krijgt je bedrijf automatisch een andere dimensie. Een multicultureel team werkt anders en levert andere inzichten op en dat verrijkt. Gebruik die nieuwe, bredere oriëntatie en doe er je ondernemersvoordeel mee.”

Kansen voor zzp’ers

Netwerken belangrijker dan ooit

Voor zzp’ers ziet Stegeman dezelfde kansen als voor mkb’ers. “Fase 1 geldt in veel mindere mate voor een zzp’er”, licht hij toe. “Die heeft de productiemiddelen veel minder vaak in eigen hand. Je kan het op kleine schaal doen, bijvoorbeeld je eigen middelen van transport. Maar voor elke zzp’er zijn je vaardigheden je businessmodel, dus je komt dan al heel snel in Fase 3.”

Aan de andere kant: als het proletariaat zich moet verenigen, geldt dat ook voor het precariaat (groeiende groep jongeren die geen werk kunnen vinden, red). Hoe? In corporaties en samenwerkingsverbanden met hetzelfde belang. Je anders organiseren als tegenkracht; op sommige plekken is dat prima mogelijk. Door samen te werken kunnen zzp’ers meer diensten of producten leveren en hebben ze een betere onderhandelingspositie naar hun opdrachtgevers. Als je het echt samen aanpakt, werkt dat ook als een soort verzekeringspolis; als de een ziek is, kan de ander inspringen. Onderlingsamenwerken om zo je klanten vanuit duurzaamheidsoogpunt optimaal te kunnen bedienen. En ook dit gaat alleen maar werken op basis van vertrouwen. En dat is uiteindelijk nog meer in het eigen belang van zzp’ers dan voor een mkb’er.”

Dit zijn al transitie-ondernemers

Benieuwd naar ondernemers die fase 1, 2 en 3 al doorlopen hebben? Lees dan deze inspirerende ondernemersverhalen:

  • KVK interviewde Marianne van Sasse van Ysselt over haar sociaal ondernemerschap dat achter wallet-label ‘Secrid’ ligt.
  • Michiel Muller van PicNic ziet alleen maar kansen in de duurzaamheidstransitie. Lees hoe hij de PicNic-autootjes multi-functioneel voorbereidt op de toekomst.

Bekijk deel II van ons Trenddossier 2020

Voor het KVK-Trenddossier 2020 hebben we ook gesproken met lifestyle-trendwatcher David Shah, die zijn 9 key-thema’s voor 2020 uitgebreid toelicht. Lees zijn visie op 2020.

Redactie KVK

Redactie KVK

De KVK-redactie verzorgt en publiceert inspirerende informatieve artikelen voor ondernemers op KVK.nl, waaronder interviews en how to’s.

InspiratiePage