Wetten en regels

Zo voorkom je inbreuk op je auteursrecht

Wordt jouw werk zonder je toestemming openbaargemaakt en/of verveelvoudigd? Dan is dat een inbreuk op je auteursrecht. Sinds juni 2021 zijn er auteursrechtregels in het leven geroepen die creatieve makers beter moeten beschermen, met name in de digitale wereld. Maar hoe weet je of iemand met jouw werk aan de haal gaat? En welke (juridische) stappen kun je hiertegen nemen? Experts geven tips en helpen je op weg.

Als je een tekst schrijft, een (digitaal) kunstwerk maakt of een videogame ontwikkelt, heb je daar automatisch het auteursrecht over. Dit recht is gratis en hoef je als maker of auteur nergens te registeren of aan te vragen. Goed om te weten, is dat je werk slechts onder deze 3 voorwaarden wordt beschermd door de Auteurswet:

  • Je werk is persoonlijk en origineel: het mag niet lijken op andermans werk. 
  • Het is te zien, lezen, horen of voelen. Kortom, zintuigelijk waarneembaar.
  • Het is geen nieuw technisch product of proces, want dat valt onder het octrooirecht.

Gebruikt iemand zonder jouw toestemming je werk? Dan schendt diegene dus jouw auteursrecht en kun je (juridische) stappen nemen. In dit artikel vertellen auteursrechtadvocaat Bauke van Laarhoven-Severs en NFT-expert Dwayne Djontono hoe je als maker je werk beter kunt beschermen in een digitale wereld. Verder komen verschillende ondernemers aan het woord over wat zij hebben gedaan toen hun auteursrecht werd geschonden. 

Snel naar: 

Auteursrechtregels 

Sinds 7 juni 2021 gelden strengere regels voor auteursrecht, met name op het internet. Deze regels vullen de bestaande Europese regels aan en maken de verschillen tussen landen in Europa kleiner. Makers krijgen bijvoorbeeld een betere auteursrechtelijke bescherming én eerlijkere vergoedingen. Daarnaast moeten grote online platforms als Facebook, YouTube en Twitter inhoud gaan controleren, filteren en indien nodig zelfs verwijderen. 

Advocaat Bauke van Laarhoven-Severs is gespecialiseerd op het gebied van intellectuele eigendomsrechten. Auteursrecht is hier een onderdeel van. Volgens haar zijn de strengere regels een uitdaging voor platforms. “Hoe actiever je bent als platform, hoe meer je verantwoordelijk en aansprakelijk kunt worden gehouden voor je gedrag. Bij dit soort tussenpersonen wordt op grond van de wet steeds meer een verplichting neergelegd om inbreuken te weren en actiever te screenen op bepaalde content, zoals tweets. Een ‘uploadfilter’ kan hierbij helpen, maar slaat helaas niet altijd aan of soms juist te vaak of snel. Omdat alle uploads door software wordt gecheckt, is dat ook moeilijk te controleren.” 

De strengere regels zijn dus goed bedoeld voor makers, maar lastig na te leven volgens Van Laarhoven. “Bovendien komt zo door de nieuwe wet de vrijheid van meningsuiting in het gedrang. Dat willen mensen niet.” 

Dagstempels en NFT’s 

Om je als maker beter te beschermen, is het volgens Van Laarhoven belangrijk dat je heel goed kunt bewijzen wanneer je exact je werk hebt gemaakt. “Er zijn veel manieren om dat te doen, bijvoorbeeld met zogenoemde dagstempels. Dat kan tegenwoordig allemaal online.” Ze adviseert haar klanten dan ook altijd om een i-DEPOT in te dienen van een mogelijk auteursrechtelijk beschermd werk. “Daarmee kun je namelijk ook een datum bewijzen. Wil je vervolgens iemand aanspreken of word jij aangesproken? Dan kun je laten zien: ik had het op dit moment al in handen.”

Ook is het mogelijk om een digitaal kunstwerk of object, zoals deze collage van Amerikaanse kunstenaar Beeple of de eerste tweet van Twitter-oprichter Jack Dorsey, te beschermen met zogenoemde NFT’s: non fungible tokens. Dit zijn unieke, niet-vervangbare tokens om eigenaarschap te koppelen aan digitale en soms ook fysieke werken. “Zo wordt waarde toegevoegd aan je werk, omdat er maar 1 persoon is met een certificaat van echtheid. Anderzijds wordt schaarste gecreëerd door objecten te 'tokeniseren'. Kijk maar naar het werk van Beeple: in theorie kan iedereen er een digitale kopie van maken. Maar slechts 1 persoon bezit de NFT op het werk en dus the real thing”, legt Dwayne Djontono uit. Hij is founder van Sticky Banana, het NFT-bureau voor makers, verzamelaars en inspirators. 

Hoogdrempelig 

Volgens Djontono ligt er een nog te hoge drempel voor creatives om de stap te maken naar de NFT-wereld. Zo krijg je als NFT-koper niet standaard het auteursrecht van een object, tenzij dit in het NFT staat vermeld. “Het bezit van een NFT zorgt er dus niet voor dat de persoon ook het onderliggende model mag kopiëren of verspreiden, door bijvoorbeeld het model fysiek te printen en te verkopen. Daarvoor is eerst nog wel toestemming nodig van de auteursrechthebbende.” 

Bovendien kan iedereen een NFT ‘minten’ (maken) en deze koppelen aan een door jou gemaakt en online beschikbaar ontwerp. “Dat is natuurlijk nadelig voor jou als eigenlijke maker. Iemand anders gaat er dan met jouw potentiële inkomen vandoor.” Verder zit er een heel juridisch gat tussen wat gedoogd wordt en wat niet mag met NFT’s. “Je ziet daarom dat er vaak een fysiek object aan een verkoop verbonden is. Deze wordt doorgegeven als de NFT wordt verkocht. Wat we dus wel weten, is dat de NFT-technologie nog volop in ontwikkeling is en het nog lang niet altijd duidelijk is wat hier juridisch gezien allemaal mee mogelijk is.” 

Juridische stappen

Een voordeel voor makers is volgens Van Laarhoven dat ze mogelijk kunnen terugvallen op hun auteursrecht. “Daarmee heb jij als enige het recht om je werk openbaar te maken en te verveelvoudigen. Als iemand anders dat voor jou gaat doen, door je werk bijvoorbeeld online of in een brochure te delen, dan biedt de Auteurswet de maker allerlei rechten. Denk aan een schadevergoeding, een stakingsvordering, waarbij de schender moet stoppen met wat hij doet of een winstafdracht om inzage te geven in allerlei betrokken partijen en cijfers.” 

Omdat auteursrecht een intellectueel eigendomsrecht is, geldt er in Nederland ook een reële proceskostenverordening voor dit soort zaken. “Dat betekent dat de verliezer in beginsel ook de advocaatkosten van de winnaar betaalt. Daar hebben we indicatietarieven voor. Een eenvoudig kortgeding kost ongeveer 6.000 euro bijvoorbeeld. Dus als je merkt dat iemand anders je werk gebruikt, zou ik zeker de autoriteit opzoeken door een sommatiebrief door een advocaat op te laten stellen. Dit wordt ook wel een aanmaning genoemd. Die kosten krijg je normaliter vergoed als je een procedure wint.” 

Zeker van je zaak 

Er is echter wel een drempel om te gaan procederen: dat doe je volgens Van Laarhoven eigenlijk alleen als je echt zeker bent van je zaak. “Het is maar net hoe een rechter tegen een casus aankijkt. Auteursrechtszaken behoren tot een grijs gebied en zijn heel casuïstisch. Mijn tip: een advocaat kan je vooraf een procesadvies geven en een goede inschatting maken.” 

Ervaringsverhalen 

SEO-specialist Nathan Veenstra, copywriter Suzanne Peters en taalprofessional Saskia van de Riet hebben alle 3 weleens te maken gehad met auteursrechtschendingen. “Meestal is het snel op te lossen met een sommatie”, zegt Veenstra.

Nathan Veenstra
  • BedrijfEigenaar Optimus Online
  • WebsiteverbeteraarSEO-specialist en websiteverbeteraar
  • ApeldoornApeldoorn

Nathan Veenstra

SEO-specialist en websiteverbeteraar

“We hadden een tekst geschreven voor 1 klant, die is al minstens 8 keer door anderen overgenomen. Een andere klant gebruikte ook zonder toestemming door ons geleverde teksten opnieuw op nieuwe webpagina’s. Dit jaar stond er nog een rechtszaak op de stapel. Die is uiteindelijk op het laatste moment teruggetrokken, omdat we toch hebben kunnen schikken. Sinds 2 jaar vraag ik standaard een schadevergoeding aan mensen die mijn auteursrecht schenden. Dat scheelt een rechtsgang. Toen ik dat nog niet deed, kreeg ik vrijwel altijd een lading negativiteit als reactie en dat werd ik goed zat. Daarnaast heb ik er recht op en dat vind ik ook meer dan terecht. Want mensen gebruiken gewoon zonder enige schroom én zonder toestemming content van anderen.”

“Sinds 2 jaar vraag ik standaard een schadevergoeding.”
Suzanne Peters
  • Suzanne PetersEigenaar Suzanne Peters
  • Copywriter en auteurCopywriter en auteur
  • Zutphen Zutphen

Suzanne Peters

Copywriter en auteur

“Een grote winkelketen heeft ooit 2 recepten en een foto van mij in een boekje gepubliceerd. Daar kwam ik bij toeval achter. Mijn moeder zag het betreffende boekje in de winkel en dacht: leuk voor Suzanne. Toen ik door het boekje bladerde, zei ik dat het wel erg op mijn foto en recepten leek. De foto hadden ze echter zwart-wit gemaakt en het leek zo onwaarschijnlijk dat ik dacht: nah, zal wel niet. Thuis heb ik het nog even bekeken en bleek het dus toch mijn werk. Mijn advies: kom altijd op voor je rechten en zorg dat je een goede rechtsbijstandsverzekering hebt. De advocaatkosten kunnen erg hoog zijn.”

“Kom altijd op voor je rechten.”
Saskia van de Riet
  • Saskia van de RietEigenaar Saskia van de Riet
  • TaalprofessionalTaalprofessional
  • Meppel Meppel

Saskia van de Riet

Taalprofessional

“Bij mij is er de afgelopen 20 jaar veel tijd en moeite gaan zitten in het claimen van auteursrechten. Dit zonder ooit resultaat te bereiken. In sommige gevallen is het zelfs lastig vast te stellen bij wie het auteursrecht ligt. Een voorbeeld uit mijn vertaalpraktijk: een Japans bedrijf levert wereldwijd producten en schrijft daarvoor handleidingen. Deze moeten in meerdere talen vertaald worden. Het bedrijf geeft de opdracht aan 1 vertaalbureau. De handleiding wordt dan eerst naar het Engels vertaald. Met deze Engelse handleiding gaan daarna de Nederlandse, Duitse en Zweedse vertalers aan de slag. Waar hoort dan het copyright thuis? Dat is zo niet meer duidelijk. Ik geef mijn vertalingen altijd zonder copyright aan mijn opdrachtgever. Het resultaat: een tevreden vertaalbureau, geen verantwoordelijkheid voor mij en betaald worden voor mijn diensten.”

“Ik geef mijn auteursrecht altijd vrij aan mijn opdrachtgever.”

Tips en tools

Als je werk eenmaal op internet staat en gedeeld wordt, is het soms lastig te achterhalen of en door wie jouw auteursrecht geschonden is. Zeker als het gaat over tweets, foto’s, filmpjes en (hyper)links. “Dan moet je eerst nagaan: heb ik toestemming gegeven voor deze openbaarmaking of verveelvoudiging? Dat is namelijk de wettelijke toets”, legt Van Laarhoven uit. “Bij sommige producten heb je gewoon licentienummers. In dat geval kun je heel makkelijk teruggaan: dit is onder licentie door die en die partij verkocht. Maar in andere gevallen is het een stuk lastiger.”

Veenstra heeft zelf een paar tools ontdekt om te checken of iemand met zijn werk aan de haal gaat. “Ik begon met CopyScape en gebruik nu vooral PlagiaShield. Daarmee kan ik automatisch en voor een vast bedrag per maand meerdere websites monitoren."

Tot slot nog een aantal handige tips van Van Laarhoven op een rijtje: 

  • Zorg ervoor dat je de dag dat je je werk hebt gemaakt, kunt bewijzen.
  • Leg een dossier aan. “Dat kan bijvoorbeeld door een moodboard te maken van wat op dat moment de trend is en waar jij van afwijkt. Dan kun je namelijk stellen dat je oorspronkelijk bent.” 
  • Laat je adviseren als je rechten zijn geschonden. De kosten krijg je mogelijk toch vergoed.
  • En als je echt je werk wilt beschermen, zou je er ook voor kunnen kiezen om je modelrechten te laten registreren. “Dat is net iets comfortabeler als je iemand wilt aanspreken”, aldus de auteursrechtadvocaat.
Meer weten over wat je kunt doen als iemand misbruik maakt van je auteursrecht? Het KVK Adviesteam staat voor je klaar.
Shivani  Boer

Als KVK-adviseur en journalist volg ik het nieuws op de voet. Ik informeer ondernemers met name over de nieuwste wetten en regels. Heb je nog tips, aanvullingen of leuke ideeën voor content? Laat het me weten.

InspiratiePage