Duurzaam ondernemen

Klimaatakkoord: wat betekent het voor glastuinbouwers?

Glastuinbouwers krijgen te maken met de omslag naar aardgasvrij ondernemen en energie besparen. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) onderzocht in 2020 de financiële impact van het Klimaatakkoord op het mkb. Ontdek wat dit betekent voor glastuinbouwers, wat je zelf kunt doen en welke subsidies er zijn.

Samen met de belangrijkste sectoren en brancheorganisaties sloot het kabinet in 2019 het Klimaatakkoord. Een pakket aan maatregelen en voornemens voor het halveren van de uitstoot van broeikasgassen in Nederland in 2030 ten opzichte van 1990. Veel van de 600 afspraken zijn nog niet uitgewerkt. In het onderzoek van EZK staan de maatregelen die al wel concreet zijn en invloed hebben op het mkb, zoals glastuinbouwers.

De branche in cijfers

De glastuinbouw in cijfersBron: MKB Impacttoets Klimaatakkoord; cijfers over 2019.

Effect klimaatmaatregelen

Voor de meeste glastuinbouwers, met name in de belichte teelt, stijgen de jaarlijkse kosten. De belangrijkste oorzaak van de kostenstijging zijn de verhoogde tarieven van de Opslag Duurzame Energie (ODE), blijkt uit het onderzoek. Daarnaast krijgen glastuinbouwers te maken met afspraken om energie te besparen. Bijvoorbeeld met een tweede horizontaal energiescherm, extra isolatie of selectief verwarmen. Volgens een rekenvoorbeeld in het onderzoek zal een glastuinbouwer met een omzet van 1 miljoen euro niet langer 9 tot 10% winstmarge overhouden, maar 3 tot 4% bij gelijk energieverbruik.

Energie besparen

Als glastuinbouwer krijg je te maken met maatregelen om energie te besparen in je kassen. Voor een tweede horizontaal energiescherm en extra isolatie van de kas liggen de investeringskosten eenmalig tussen de 390.000 en 1,9 miljoen euro. Afhankelijk van je situatie bespaar je daarna jaarlijks tussen de 17 en 50% op je energielasten.

De glastuinbouwsector heeft in het Klimaatakkoord toegezegd om de uitstoot van CO2 te willen verminderen tot 2,2 Mton per jaar in 2030. Om dat te bereiken zullen 300 ha kassen per jaar gemoderniseerd worden.

Het rapport noemt 3 maatregelen die de grootste warmtebesparing opleveren:

  • 1. Horizontaal tweede energiescherm

    Het investeren in een tweede energiescherm in de kas levert een extra energiebesparing van 17% op, naast een eerste scherm. De kosten voor een scherm bedragen eenmalig ongeveer 155.000 euro, uitgaande van een gemiddelde kasoppervlakte van 2,61 ha. De jaarlijkse kosten voor onderhoud, rente en afschrijven zijn 19.500 euro.

  • 2. Extra isolatie kas

    Omdat de meeste glastuinbouwers een kasdek van enkelglas hebben, lonen investeringen in isolatie met een warmtebesparing van 20 tot 50%. Kassen van dubbel glas zijn meestal onrendabel volgens de onderzoekers, vanwege de investeringskosten. Ook het gebruik van glas-folie-kasconcepten is kostbaar omdat het kas(dek) meestal vervangen moet worden. Uitgaande van een gemiddelde kasoppervlakte van 2,61 ha, liggen de investeringskosten voor isolerend kasmateriaal tussen ongeveer 235.000 euro en 1,7 miljoen euro.

  • 3. Selectief verwarmen

    Met het Nieuwe Telen bespaar je 2 tot 4 m3 warmte per m2. Het Nieuwe Telen is een manier om energiezuinig te telen en de oogst toch zo goed mogelijk te houden. De investeringskosten zijn niet bekend volgens de onderzoekers.

Aardgasvrij ondernemen

Glastuinbouwers gebruiken meestal een gasgestookte warmte-krachtkoppeling (wkk-installatie). Als de branche van het gas af gaat, zullen glastuinbouwers overstappen op duurzamere alternatieven voor warmte en elektriciteit. Ook zullen zij CO2 moeten inkopen. Volgens de onderzoekers betekent het dat de kosten voor glastuinbouwers stijgen.

Een wkk-installatie wekt warmte op voor het verwarmen van de kassen en elektriciteit, bijvoorbeeld voor verlichting. Uit het verbranden van gas ontstaat CO2; dit gebruiken glastuinbouwers voor hun teelt. Van het gas af gaan heeft dan ook 3 gevolgen:

1. CO2 extern inkopen

Glastuinbouwers gebruiken nu de CO2 die vrijkomt bij het verbranden van aardgas in hun wkk-installatie. Als ze minder aardgas gebruiken, moeten ze CO2 inkopen uit andere bronnen. Zoals CO2 uit biogas, uit de rookgassen van afvalverbrandingsinstallatie en houtstookinstallaties en CO2 uit de buitenlucht.

Voor de inkoop van CO2 stijgen de prijzen in de toekomst naar tussen de 55 en 150 euro per ton CO2, volgens de onderzoekers. Bij een gemiddeld kasoppervlak van 2,61 ha kost het tussen de 34.000 en 133.000 euro om de CO2 in te kopen. De kosten voor CO2 uit een eigen wkk-installatie zijn afhankelijk van de gasprijs, elektriciteitsprijs en vaste kosten.

2. Minder energie productie en verkoopopbrengsten

Minder gebruik van wkk’s betekent dat glastuinbouwers meer elektriciteit zullen inkopen voor eigen gebruik, bijvoorbeeld voor verlichting. Daarnaast krijgen glastuinbouwers nu inkomsten uit de verkoop van de opgewekte energie uit de gasgestookte wkk’s. Die inkomsten kunnen ze in de toekomst mislopen. Gemiddeld was het inkomen uit energieverkoop ruim 130.000 euro per bedrijf in 2018, volgens het onderzoeksrapport. De onderzoekers schatten dat een deel hier van wegvalt, doordat glastuinbouwers minder energie verkopen die ze zelf opwekken. De verkoop zal dalen van ruim 5 miljard kWh in 2015 tot 0,6 tot 1,1 miljard kWh in 2030.

De totale inkoop van elektriciteit in de glastuinbouwsector stijgt naar verwachting met 3,5 miljard kWh in 2030 en 8 miljard kWh in 2040. Dit heeft invloed op de ODE-lasten en energiebelasting van glastuinbouwers.

3. Op zoek naar alternatieven voor warmte

Het onderzoeksrapport geeft een aantal alternatieven voor het opwekken van warmte. De prijzen van deze alternatieven verschillen, maar in alle gevallen zal de prijs van warmte stijgen volgens de onderzoekers.

  • Aardwarmte

    Bij aardwarmte gebruik je warmte uit een geothermische bron. Het is de meest gebruikte duurzame energie (48%) in 2018 binnen de glastuinbouw. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat er voor 2030 minimaal 35 nieuwe geothermieprojecten bijkomen. De investeringskosten liggen gemiddeld tussen de 10 en 20 miljoen euro per project, afhankelijk van de diepte van de boring. De opbrengsten volgen op een later moment.

    Je kan zelf investeren in geothermie, samen met een groep andere glastuinbouwbedrijven of aardwarmte inkopen van een collega-ondernemer. De kosten van een project kun je delen met je mede-investeerders. De kosten voor aardwarmte stijgen in de toekomst naar 175 tot 350 euro per kW, verwachten de onderzoekers. De precieze stijging hangt af van technische ontwikkelingen, subsidies en de ontwikkeling van de energieprijzen.

  • Industriële restwarmte

    Een alternatief is industriële restwarmte van bijvoorbeeld energiecentrales en uit de industrie. En in de toekomst mogelijk ook van afvalverwerkers, agro-industrie of datacentra. Of het rendabel is, hangt grotendeels af van de afstand die de warmte moet afleggen tussen het punt van opwekken en je bedrijf.

  • Warmte Koude Opslag (WKO)

    Een beperkt aantal glastuinbouwers gebruikt een Warmte Koude Opslag ( ook wel aquifer of aquathermie genoemd). Daarmee haal je met een warmtepomp energie/warmte uit een ondergronds opgeslagen voorraad die tijdens warme periodes is opgewarmd met oppervlaktewater. De investeringskosten voor een warmtepomp en WKO zijn relatief beperkt, volgens het onderzoeksrapport. 750 euro per kWe (kilowatt elektrisch vermogen),80.000 euro voor een WKO, plus 1.750 euro per m3/uur pompcapaciteit.

  • Warmteoverschot

    Een glastuinbouwkas heeft over het algemeen een warmteoverschot van 900 tot 1800 MJ per m2 per jaar. Dit kan je gebruiken in plaats van aardgas. Volgens de onderzoekers bespaar je tussen de 10 en 16 m3 aardgas per m2 per jaar, afhankelijk van de systemen, type warmtepomp en je teelt. De meerkosten zijn minimaal tussen 0,20 en 0,40 euro per bespaarde m3 aardgas.

Energiebelasting en Opslag Duurzame Energie

De tarieven voor de energiebelasting (in de eerste gebruiksschijven) stijgen de komende jaren licht. Dit betekent 1.100 euro aan extra kosten in 2020 en over de periode 2021-2028 2.500 euro, bij gelijkblijvend energieverbruik.

Ook gaat de belasting voor Opslag Duurzame Energie (ODE) omhoog. Met dit geld stimuleert de overheid de productie van duurzame energie. Het vormt een risico voor de levenszekerheid van glastuinbouwbedrijven, volgens het onderzoeksrapport. Omdat niet duidelijk is of (met name de grote) bedrijven de verhoogde kosten kunnen dragen.

Glastuinbouwers krijgen nu korting op aardgas, omdat ze meer aardgas gebruiken dan bedrijven in andere sectoren. Deze korting geldt niet voor elektriciteit. Dus als een tuinbouwer overstapt van gas op elektriciteit, vervalt zijn belastingvoordeel. Met de inkoop van meer elektriciteit, betalen glastuinbouwers naar verhouding meer belasting en gaan hun belastinguitgaven omhoog.

Het onderzoeksrapport geeft een aantal rekenvoorbeelden:

  • voor een glastuinbouwbedrijf met een verbruik van 5.800.000 kWh elektriciteit en 2.000.000 m3 aardgas (belichte teelt met wkk) betekent het in 2020 75.797 euro aan extra kosten voor elektriciteit en 17.640 euro voor aardgas. Totaal ruim 93.000 euro.
  • voor een aardgasloze kas (zonder zelf opgewekte elektriciteit met een wkk) moet rekening worden gehouden met een kostenstijging van 100.000 euro.
  • voor een glastuinbedrijf met een verbruik van 700.000 kWh elektriciteit en 800.000m3 aardgas (onbelichte teelt zonder wkk), betekent het een extra kostenpost van 8.987 euro extra voor elektriciteit en 1.940 euro voor gas.

Subsidies

Met de digitale tool van MKB Klimaatwerk ontdek je van welke regelingen jouw bedrijf gebruik kan maken. Bekijk welke subsidies er zijn.

Lees ook wat het Klimaatakkoord voor andere sectoren betekent.
Ellen Koekkoek

Als KVK-adviseur tip ik ondernemers over innovatie en de beweging naar het ‘nieuwe ondernemen’. En schrijf ik over het stikstofdebat, veranderingen in de foodbranche en samenwerken. Op KVK.nl, socials en Gespot! Innovatienieuws.

InspiratiePage