Informatie is niet het probleem, het delen daarvan wel

Stel, een hypotheekverstrekker ziet aanwijzingen voor mogelijke fraude. Een overheidsorganisatie beschikt over aanvullende informatie die de hypotheekverstrekker kan helpen die fraude te bestrijden. Maar door regels over het delen van gegevens tussen twee organisaties verloopt de samenwerking stroef, waardoor het voor criminelen vrij eenvoudig is om ertussendoor te glippen.

De overheid heeft dan niet zozeer een informatieprobleem, maar een samenwerkingsprobleem.

Minder effectieve overheid

Dat overheden nu zo terughoudend zijn met het delen van informatie, leidt in de praktijk tot een minder effectieve en minder veilige overheid. Dat bleek onlangs uit onderzoek van de NOS en het FD naar hypotheekfraude door criminele netwerken. In dit soort situaties wordt zichtbaar wat er misgaat wanneer relevante informatie wel beschikbaar is, maar verantwoord delen nauwelijks mogelijk blijkt.

Juridische barrières die ooit waren bedoeld om burgers en ondernemers te beschermen, groeiden in de praktijk uit tot obstakels voor goede dienstverlening. Daardoor blijft relevante informatie bewust binnen de muren van één organisatie, terwijl het delen kan helpen om fraude sneller te signaleren, risico’s beter in te schatten en de administratieve lasten voor ondernemers te verlichten.
 
Dat raakt niet alleen de aanpak van fraude. Hetzelfde probleem maakt dienstverlening aan ondernemers ingewikkelder dan nodig. Bij de Kamer van Koophandel zien we dagelijks hoe ondernemers verwachten dat de overheid als één overheid opereert. Zij denken niet in organisaties, wetten of bevoegdheden. Zij verwachten dat de overheid samenwerkt. Dat dezelfde informatie niet bij meerdere loketten hoeft te worden aangeleverd. En dat overheidsinstanties elkaar weten te vinden wanneer dat nodig is om ondernemers goed van dienst te zijn.
 
Natuurlijk moeten burgers en ondernemers erop kunnen vertrouwen dat hun gegevens veilig zijn. Privacy is geen bijzaak, maar een fundament van onze rechtsstaat. Dat moet zo blijven. Maar een moderne digitale overheid kan niet functioneren met wetgeving die nog uitgaat van afzonderlijke organisaties die ieder hun eigen informatie-eiland beheren.

Nieuwe juridische kaders

Daarom moeten er nieuwe juridische kaders komen die samenwerking faciliteren in plaats van belemmeren. Het is tijd voor een algemene wet gegevensdeling, gericht op proactieve dienstverlening voor burgers en ondernemers. Dit vormt een helder en generiek fundament voor verantwoord gegevensgebruik tussen verschillende overheidsorganisaties. En voor bijvoorbeeld hypotheekverstrekkers moeten gegevens hiermee beter te verifiëren zijn.
 
Zo’n wet vereist stevige waarborgen voor privacy, transparantie en toezicht. Maar het uitgangspunt moet veranderen. Niet langer alleen gegevens delen als expliciet ergens geregeld is dat het mag. In plaats daarvan moeten we gegevens delen – mits het zorgvuldig gebeurt – als het duidelijk een publiek doel dient en ondernemers of burgers daarmee beter worden geholpen.
 
De discussie over gegevensdeling gaat uiteindelijk niet over systemen of wetten. Zij gaat over de vraag wat voor een overheid we willen. Een overheid die informatie bewaart binnen organisatorische grenzen, of die beschikbare kennis verantwoord inzet om hulpvragen te beantwoorden.
 
Wie kiest voor een slagvaardige overheid, kan niet om die vraag heen. En wie ondernemers en de maatschappij als geheel echt centraal wil stellen, moet ervoor zorgen dat gegevens veilig blijven én kunnen stromen naar de plekken waar ze het verschil maken.

Dit opiniestuk verscheen op 22 oktober 2026 op fd.nl