Zo werken internationale sancties

Zijn er sancties voor je export- of importland? Dan mag je bijvoorbeeld bepaalde producten niet meer exporteren of importeren. Of zakendoen met bepaalde mensen of bedrijven in dat land is dan verboden. Behalve sancties kunnen er ook handelsbelemmeringen zijn. Deze regels of drempels maken je import of export moeilijker. Denk aan extra controles, vergunningen of hogere kosten. 

• Opleggen van sancties
• Overzicht met sanctiemaatregelen
• Meest voorkomende strafmaatregelen
• Uitzonderingen op sancties
• Overtreden van sancties
• Ontwijken van sancties
• Verschil sancties en handelsbelemmeringen

Opleggen van sancties

De Verenigde Naties (VN) en de Europese Unie (EU) leggen sancties op. Dit zijn dwingende maatregelen zonder geweld. Hiermee vechten ze tegen terrorisme of bestraffen ze ongewenst gedrag. Het doel is verdere schade voorkomen.  

Er zijn sanctiemaatregelen voor tientallen landen. Bijvoorbeeld China, Noord-Korea, Iran, Libië en Rusland. De reden verschilt per land. Vaak gaat het om oorlog, mensenrechten of dreiging met chemische wapens. 

Overzicht met sanctiemaatregelen

Overheden leggen sancties vast in verordeningen of besluiten. Ze maken nieuwe sancties meestal bekend via officiële kanalen en nieuwsbronnen als radio en televisie. 

Een compleet overzicht van sancties van de VN en de EU vind je op deze websites:  

• Verenigde Naties
• European External Action Service (EEAS)
• Nederlandse Douane

De Rijksoverheid heeft meer informatie over internationale sancties.

Sancties controleren

Heb je een lopend contract met een klant? En komt er ineens een sanctie?  Dan lukt het nakomen van gemaakte afspraken misschien niet meer. Dat is vervelend, maar wel de werkelijkheid.  

Controleer in zo’n geval je zakenpartners. Kijk wie ze zijn en wat ze doen. Onderzoek ook waarvoor ze je producten gebruiken. En aan welke klanten ze deze verkopen. Je bent zelf verantwoordelijk voor deze controle. 

RVO legt uit hoe je sancties controleert. Voor producten, diensten, bedrijven en personen.  

Meest voorkomende strafmaatregelen

Bij sancties tegen landen komen  deze vier strafmaatregelen het meest voor:

1. Financiële sancties

Financiële sancties beperken de geldstromen in en tussen landen. Denk aan banksaldo’s bevriezen. En direct of indirect geld geven aan bepaalde personen. Of organisaties verbieden. Soms mag je helemaal geen geld ontvangen uit of betalen aan een specifiek land. 

2. Handelsbeperkingen

Een handelsbeperking is bijvoorbeeld een embargo. Dit is een handelsverbod op bepaalde goederen. Meestal zijn dit producten waaraan gezaghebbers in dat land geld verdienen. Zoals olie of hout. Soms kun je een product alleen verkopen met een extra vergunning. Dit zijn vaak gevoelige goederen, software en technologie die een land misschien gebruikt in wapenprogramma’s. Gevoelige goederen zijn bijvoorbeeld wapens, tanks en militaire voertuigen.

Diamanten

Voor de in- en verkoop van ruwe diamanten gelden aparte regels. Het gaat dan om conflictdiamanten of bloeddiamanten. Rebellen verhandelen deze kostbare stenen en financieren hiermee een gewapend conflict met de overheid van hun land.

Het Kimberley Process is een internationaal samenwerkingsverband. Deze organisatie wil de in- en verkoop van conflictdiamanten tegenhouden. Het Antwerp World Diamond Centre (AWDC) vertelt je meer over de import of export van ruwe diamanten.

3. Reis- en visumbeperkingen

Sancties zijn soms alleen voor bepaalde personen. Zij krijgen dan een reis- of visumverbod en mogen een land niet meer in.  

4. Wapenembargo’s

Wapenembargo’s verbieden de import of export van bijvoorbeeld wapens, beschermende kleding en legervoertuigen. Ook zogeheten dual-use goederen vallen hieronder. Denk aan sommige brandvertragers. Deze gebruik je in de bouw, maar ook als grondstof voor gifgas. 

Voor deze producten heb je vaak een vergunning nodig. Die vraag je aan bij de Centrale Dienst In- en Uitvoer (CDIU). Hiervoor heb je de GN-code van je product nodig. Dit is de goederencode voor je product bij uitvoer. 

Uitzonderingen op sancties

Sancties moeten de juiste personen en organisaties raken. En niet de hele bevolking. Daarom zijn er altijd uitzonderingen. Bijvoorbeeld voor diplomatiek verkeer. Of hulp bij een crisis. Zoals voedsel of medicijnen leveren en financieren. 

Overtreden van sancties

Sancties in een EU-verordening zijn verplicht voor alle EU-lidstaten. De Nederlandse overheid past deze regels niet aan. Wel maakt de Nederlandse regering overtreden van de regels strafbaar via nationale regels. Hiervoor zet de regering EU-sancties om naar Nederlands recht.  

Overtreed je een sanctie? Dan overtreed je de Sanctiewet 1977. Dit is een economisch delict en een strafbaar feit. Hierdoor heb je kans op een boete of gevangenisstraf. De straf hangt af van je rol en schuld aan de overtreding. 

Een sanctie overtreden zorgt meestal ook voor reputatieschade. Je goede naam komt dan in gevaar. Dit gebeurt vaak sneller dan een boete. En herstellen kost meestal meer tijd en geld dan je lief is.

Ontwijken van sancties

Een sanctie bewust ontwijken is strafbaar. Ook als je het niet direct zelf doet, maar er wel aan meewerkt. Twijfel je over je klant? Bijvoorbeeld of die je goederen doorverkoopt aan een land met sancties? Vraag dan om een eindgebruikersverklaring. Dit heet ook wel een End User Statement (EUS). 

In zo’n verklaring staat wat je klant met het product doet en wie de eindklant is. Dit geeft meer inzicht. Maar de eindbestemming van je product bepalen blijft lastig. Je product kan alsnog via een tweede of derde koper ergens anders terechtkomen.  

De Rijksoverheid heeft informatie over het beleid voor internationale sancties.

Verschil sancties en handelsbelemmeringen

Sancties zijn internationale maatregelen tegen een land, organisatie of persoon. Ze liggen vast in verordeningen of besluiten van overheden. Handelsbelemmeringen zijn drempels bij internationaal zakendoen. Het land waarmee je zakendoet bepaalt deze regels. Denk aan extra administratie of plotselinge invoerheffingen. Deze belemmeringen staan niet in een EU-verordening of -besluit.  

Loop je tegen handelsbelemmeringen aan? Meld deze dan bij het Meldpunt Handelsbelemmeringen van het ministerie van Buitenlandse Zaken. En zoek samen naar een oplossing voor je probleem.

Belemmering in de EU

Handelsbelemmeringen komen ook voor in de EU. Bijvoorbeeld als een lidstaat Europese regels niet goed toepast. Of als een EU-land je diploma of beroepskwalificatie niet erkent. 

Je meldt dit soort problemen bij SOLVIT. Dit Europese netwerk bemiddelt gratis tussen je bedrijf en betrokken nationale organisaties bij het zoeken naar een oplossing.