Zakendoen met Rusland, dit moet je weten

Er gelden verschillende sancties tegen Rusland sinds 2014. De erkenning door Rusland van twee afvallige Oekraïense regio’s en de Russische inval in Oekraïne op 24 februari 2022 zorgt voor meer sancties. Dit bemoeilijkt het zakendoen met Rusland. Rusland is het grootste land ter wereld en verbindt Europa met Azië. De economie draait op het winnen en exporteren van olie en gas.

In dit artikel lees je meer over de sancties tegen Rusland. En krijg je informatie over zakendoen met Rusland.

Actueel

Inval Oekraïne door Rusland

Rusland is op 24 februari 2022 Oekraïne binnengevallen. Drie dagen voor de inval heeft de Russische president Vladimir Poetin de zelfverklaarde ‘Volksrepublieken’ Donetsk en Loehansk in Oekraïne erkend. Verschillende landen, waaronder de Verenigde Staten en de EU, reageerden direct met sancties tegen Rusland.

Sancties

Door de inval kwam de internationale gemeenschap, waaronder de EU, met nieuwe sancties. De EU-sancties hebben gevolgen voor Europese bedrijven die zaken (willen) doen met Rusland.

De sancties houden onder andere in dat je geen zaken mag doen met bepaalde Russische personen, bedrijven en organisaties. Verder geldt voor verschillende producten en diensten een uitvoer- of invoerverbod. Meerdere Russische banken zijn losgekoppeld van het internationaal betaalsysteem SWIFT. Voor sommige banken geldt een volledig transactieverbod. Op 23 juni 2023 nam de EU het elfde sanctiepakket aan. Het pakket omvat onder andere:

  • Maatregelen die moeten voorkomen dat Rusland de sancties omzeilt via andere landen.
  • Een uitbreiding van de sanctielijst met onder andere banken, militairen en leden van de Russische Wagner Group.
  • Maatregelen tegen cyber-toeleveranciers die betrokken zijn bij ernstige cyberoperaties tegen Oekraïne. En die ook een dreiging zijn voor de EU.
  • Een verbod op vervoer door Rusland van goederen en technologie uit de EU die de Russische wapen-, vliegtuig- en ruimtevaartindustrie helpen.

Meer informatie over het elfde sanctiepakket vind je op de website van de Rijksoverheid.

Een overzicht van alle sanctiepakketten en de daarbinnen geldende maatregelen vind je op de website van de EU. Verder geeft het Sanctieloket van RVO informatie over de sancties. Het Ondernemersloket Sancties Rusland van RVO beantwoordt vragen over de sancties.

Tegen Rusland liepen al eerder sancties, mede vanwege de annexatie van de Krim en Sebastopol in 2014. Zo geldt onder andere een volledig importverbod voor producten uit de Krim en Sebastopol. Vanaf 1 juli 2016 heeft de EU deze sancties tegen Rusland steeds met een half jaar verlengd. De sancties lopen nog steeds.

Reactie Rusland

Als reactie op de Krimsancties die de EU sinds 2014 instelde, boycot Rusland veel Europese landbouw-, tuinbouw- en visserijproducten. Verder stelde Rusland als reactie op de nieuwe westerse sancties verschillende tegensancties in. Deze tegensancties beperken of verbieden de import en export van bepaalde producten. Een overzicht van Russische tegensancties vind je op de website van RVO.

Zakendoen met Rusland moeilijk

Door de sancties die EU en een aantal andere landen hebben opgelegd aan Rusland is zakendoen met Rusland op dit moment moeilijk of zelfs onmogelijk. Een aantal Russische banken verloor aansluiting op het internationale betaalsysteem SWIFT en vervoer van en naar Rusland leidt tot grote vertraging of is onuitvoerbaar.

ATA-carnet

ATA-carnets voor Rusland, Wit-Rusland en Oekraïne worden op dit moment niet door KVK afgegeven.

Subsidie alternatieve markten

Doe je zaken in Oekraïne en Rusland en ben je financieel geraakt door de handelsbeperkingen? Mogelijk kom je dan in aanmerking voor de subsidie SIB Alternatieve markten Oekraïne en Rusland van RVO. Met deze subsidie kun je hulp krijgen bij het vinden van alternatieve afzetmarkten en bij de optimalisatie van je leveranciersketens, logistieke processen en internationale productie.

Zakendoen met Rusland. Wat nu?

De informatie over zakendoen met Rusland die nu volgt gaat over de periode voordat Rusland Oekraïne binnenviel en voordat internationale sancties werden opgelegd door onder andere de EU.

Wederzijdse handel

De Russische economie draait op het winnen en exporteren van olie en gas. Ook de landbouwsector is goed ontwikkeld zodat Rusland steeds minder is aangewezen op de import van levensmiddelen.

Nederland is een belangrijke handelspartner van Rusland. Naast olie en aardgas importeren Nederlandse bedrijven ijzer, staal, steenkool, koper, kurk en houtwaren uit Rusland. De Nederlandse export bestaat vooral uit medicijnen, bloemen, kunststoffen, vervoermiddelen, computerapparatuur en medische instrumenten en apparaten.

Kansrijke sectoren

Vanwege de omvang van het land is het onmogelijk om alle regio’s te bestrijken. Focus daarom in eerste instantie op de rijkere gebieden rond Moskou en St. Petersburg.

Sectoren als infrastructuur (waaronder scheepsbouw en havenwerken), gezondheidszorg (waaronder ziekenhuisbouw en medische apparatuur) en leefomgeving (waaronder afvalmanagement en recycling) bieden kansen voor Nederlandse ondernemers. Verder is er vraag naar hoogwaardige landbouw- en productiemachines.

Rusland blijft met bijna 150 miljoen inwoners een belangrijke consumentenmarkt. De e-commcercemarkt kon dankzij de coronapandemie een geweldige groei optekenen net als de supermarkten met bezorgservice.

Contacten leggen

Het vinden van de juiste afnemers of leveranciers kost tijd. Het bezoeken van een lokale vakbeurs geeft snel inzicht in de Russische markt. Daarbij is het fysiek dé plek voor je om eerste contacten te leggen en een netwerk op te bouwen. Overzichten van Russische beurzen vind je op verschillende websites, bijvoorbeeld AUMA.

Verschillende organisaties ondersteunen je met het zoeken naar potentiële zakenrelaties, al dan niet tegen betaling. Enterprise Europe Network (EEN) vormt een professioneel netwerk van 600 organisaties in ruim 60 landen waaronder Rusland. In de digitale databank van EEN staan profielen van Russische bedrijven die op zoek zijn naar samenwerkingspartners.

RVO helpt bij het vinden van betrouwbare Russische zakenpartners. Hiervoor maakt RVO gebruik van haar buitenlandnetwerk, waaronder ambassades. RVO maakt een overzicht van zakenpartners voor je op basis van je specifieke vragen en eisen. Ook is een persoonlijke introductie mogelijk. Nederland heeft in Rusland een ambassade en een consulaat-generaal. De medewerkers kennen de Russische markt en beschikken over een netwerk. Op verzoek voeren ze een company check voor je uit. Zo weet je of een Russisch bedrijf echt bestaat.

Zakelijke cultuur

De culturele verschillen tussen Rusland en Nederland vragen een andere benadering van je zakenpartner. Houd rekening met de zakelijke etiquette en omgangsvormen in Rusland en vergroot zo je kans van slagen. Persoonlijk contact is een belangrijke voorwaarde voor succes. Enkele do’s and dont’s uitgelicht: Russen hechten er waarde aan dat je op tijd bent. Het komt soms voor dat je zakenpartner zelf te laat is. Dit is een manier om je geduld te testen of om macht te vertonen. Bij afspraken met lokale overheden is het vrij normaal dat je gesprekspartner op zich laat wachten. Afspraken en vergaderingen lopen vaak uit. Plan je vervolgafspraken daarom ruim in en laat niet merken dat je onder tijdsdruk staat. Dit gebruikt je zakenpartner om de onderhandeling voor hem zo gunstig mogelijk te laten verlopen.

Wil je op structurele basis zaken doen in Rusland dan kun je niet zonder een lokale vertegenwoordiging. Voor een bezoek aan Rusland heb je een visum nodig.

Betalingsverkeer

Informeer bij je bank naar de mogelijkheden en naar de betalingsvorm en valuta die het beste past bij de transactie. Vraag ook waar je op moet letten als het gaat om betaalgewoonten en betaalgedrag in Rusland.

Contracten schriftelijk vastleggen

Leg afspraken met je Russische zakenpartner schriftelijk vast. Laat deze schriftelijke afspraken beoordelen door een jurist met kennis van het Russische recht. Nederland heeft geen executieverdrag met Rusland. Dit betekent dat een vonnis van een Nederlandse rechter niet ten uitvoer hoeft te worden gelegd (geëxecuteerd) in Rusland. Het oplossen van geschillen via arbitrage is daarom een alternatief. In plaats van een rechter doet een arbitragehof uitspraak, zoals het Hof van Arbitrage van de International Chamber of Commerce (ICC). Rusland en Nederland zijn beiden aangesloten bij het Verdrag van New York. Hierdoor erkennen zij elkaars arbitrale beslissingen en tenuitvoerleggingen.

Goederen exporteren

De order is gesloten en je exporteert je product naar Rusland. Naast een factuur, transportdocument en paklijst heb je soms aanvullende exportdocumenten nodig zoals een Certificaat van Oorsprong (CVO), afgegeven door KVK. Via Access2Markets achterhaal je welke documenten nodig zijn bij invoer van je product in Rusland. RVO legt uit hoe je informatie opzoekt in deze database.

Je factureert aan je Russische klant met 0% btw. Voorwaarde is wel dat je in je administratie kunt aantonen dat de goederen de EU verlaten. Bijvoorbeeld aan de hand van de uitvoeraangifte, transportdocumenten en betaalbewijzen.

Producteisen bij export

Rusland stelt hoge eisen aan producten. Daarom is voor veel producten, zoals apparatuur en consumentengoederen, een conformiteitscertificaat (Certificate of Conformity of the Eurasian Economic Union) nodig. Het certificaat wordt ook wel CU TR certificaat of EAC-certificaat genoemd. Hiermee toon je aan dat het product voldoet aan de normen, kwaliteits- en veiligheidseisen van de Euraziatische Economische Unie (EAEU). De EAEU bestaat uit Rusland, Wit-Rusland, Kazachstan, Armenië en Kirgizië. Het conformiteitscertificaat is geldig voor alle lidstaten van de EAEU. Erkende (geaccrediteerde) certificeringsbureaus verstrekken dit certificaat.

Bij producten met een minder groot risico is een conformiteitsverklaring (Declaration of Conformity of the Eurasian Economic Union) voldoende om de veiligheid aan te tonen. De verklaring wordt ook wel CU TR verklaring of EAC-verklaring genoemd.

Producten die voldoen aan de technische voorschriften van de EAEU mogen het EAC-logo (EurAsian Conformity) dragen, de Euraziatische versie van het Europese CE-logo. Ook andere producteisen zijn mogelijk. Dit is afhankelijk van het soort product dat je exporteert. Access2Markets verstrekt informatie over productgroepen en bijbehorende producteisen.

Transport

Nederland heeft voldoende ervaren logistieke dienstverleners die op de hoogte zijn van douaneprocedures in Rusland. Veel vervoer gaat over de weg, luchtvracht vormt een bescheiden aandeel van de binnenlandse logistiek. Bij het transport is het merendeel van extra kosten die je maakt afhankelijk van de Russische douane. Naast enkele pieken rond de jaarwisseling en een tekort aan transportvergunningen vormen wachtdagen bij de douane het grootste deel van onverwachte extra kosten (bron: evofenedex). Maak vooraf goede afspraken met je Russische zakenrelatie. Spreek met elkaar een Incoterm® af en neem deze op in het contract.

Goederen importeren

Bij invoer uit Rusland betaal je meestal invoerrechten. Er is namelijk geen handelsverdrag tussen Rusland en de EU. De hoogte van het invoerrecht hangt af van de zogenaamde goederencode, of TARIC-code, van je product. Daarnaast betaal je ook Nederlandse btw.

Voor de import van bepaalde producten gelden specifieke invoervoorschriften. Bijvoorbeeld als het om goederen gaat die mogelijk risico opleveren voor veiligheid, gezondheid, economie en milieu. Informeer vooraf bij de douane of je douane-expediteur welke documenten nodig zijn bij invoer van je product uit Rusland.

De tarieven van invoerrechten en eventuele andere heffingen die je betaalt bij import uit Rusland staan in het Gebruikstarief van de Belastingdienst Douane.

Producteisen en productaansprakelijkheid

Voer je een product in uit niet-EU landen zoals Rusland? Houd dan rekening met de Europese en nationale eisen en regels die voor het product gelden. Het product moet namelijk veilig en bruikbaar zijn. Je bent als importeur van producten uit Rusland aansprakelijk voor (letsel)schade die ontstaat door een ondeugdelijk product. Brengt het product risico met zich mee? Verzeker je dan tegen productaansprakelijkheid.

Dienstverlening

Verricht je diensten in Rusland dan heb je een visum en een uitnodigingsbrief van je Russische zakenrelatie nodig. Als je een klus in Rusland uitvoert waarvoor je gereedschap meeneemt dat je na je klus weer mee terug neemt kun je hiervoor een ATA-carnet gebruiken. Dit ‘goederenpaspoort’ voorkomt dat je invoerrechten, btw of een borgsom betaalt bij tijdelijke invoer in Rusland en wederinvoer in de EU.

Raadpleeg het hulpmiddel Diensten in en uit het buitenland van de Belastingdienst om na te gaan of de dienst die jij verricht in Nederland of Rusland is belast met btw. Lever je rechtstreeks elektronische diensten aan Russische consumenten of bedrijven dan moet je je in Rusland registreren voor de btw en daar btw afdragen.