Wat gebeurt er met mijn pensioen als mijn leven verandert?

In dit artikel lees je wat er gebeurt met je pensioen bij verschillende veranderingen in je leven en waar je op moet letten.

Pensioenopbouw en veranderingen in je leven

Levensgebeurtenissen zijn belangrijke momenten of veranderingen in je leven die vaak emotionele, praktische en financiële gevolgen hebben.  Bijvoorbeeld als je een huis koopt of gaat trouwen.  De volgende momenten hebben invloed op je pensioenopbouw als ondernemer:

1. Trouwen of een geregistreerd partnerschap aangaan

Ga je trouwen of een geregistreerd partnerschap aan? Dan kan je partner recht krijgen op een deel van het pensioen dat je tijdens jullie relatie opbouwt. Welke regels gelden, hangt af van de afspraken die jullie maken. Je kunt huwelijkse voorwaarden opstellen. Regel je niets, dan geldt automatisch de beperkte gemeenschap van goederen.

Beperkte gemeenschap van goederen

Sinds 1 januari 2018 is de beperkte gemeenschap van goederen de standaard. Bezittingen en schulden die voor het huwelijk of geregistreerd partnerschap van jou waren, blijven van jou. Alle nieuwe bezittingen en schulden zijn vanaf huwelijk of partnerregistratie van jullie samen. De helft van je pensioenopbouw tijdens huwelijk of geregistreerd partnerschap is van je partner. Andersom is de helft van de pensioenopbouw van je partner van jou.

Ben je voor 2018 getrouwd? Dan gold standaard een algehele gemeenschap van goederen. Bestaande en toekomstige bezittingen zijn van jou en je partner. Ook hier is de helft van je pensioenopbouw tijdens huwelijk of geregistreerd partnerschap van je partner en andersom.

Huwelijkse voorwaarden

Je kunt van tevoren afspraken maken over je vermogen en bezittingen en op huwelijkse voorwaarden trouwen. Of een partnerschap aangaan op partnerschapsvoorwaarden. Ook over de pensioenverdeling kun je vooraf afspraken maken. 

Ben je in (beperkte) gemeenschap van goederen getrouwd en wil je dit omzetten naar huwelijkse voorwaarden? Dat kun je in de meeste gevallen nog aanpassen. Daarvoor ga je naar een notaris. 

2. Scheiden

Ga je scheiden? Dan moet je vaak afspraken maken over het pensioen dat tijdens je huwelijk of geregistreerd partnerschap is opgebouwd. Welke regels gelden, hangt af van je situatie en de afspraken die jullie hebben gemaakt.

Scheiden betekent niet alleen dat jij en je partner uit elkaar gaan. Ook moeten jullie je bezittingen verdelen. Dit geldt ook voor jullie persoonlijke of gezamenlijke pensioen. Ben je in (beperkte) gemeenschap van goederen getrouwd? Dan is bij een scheiding de helft van de tijdens jullie huwelijk opgebouwde pensioenrechten voor je partner. Dat geldt ook andersom. Dit staat in de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding. Is je huwelijk of geregistreerd partnerschap op of na 1 januari 2018 gesloten? Dan vallen de bezittingen en schulden die je daarvoor al had buiten de wettelijke gemeenschap van goederen.

Ben je op huwelijkse voorwaarden getrouwd? Zonder andere afspraken over de verdeling van het pensioen geldt ook hier de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding. Heb je vooraf wel afspraken gemaakt over de verdeling van jullie pensioen? Dan gelden deze afspraken boven de wettelijke regeling.

3. Ondernemer worden

Word je ondernemer? Dan bouw je meestal niet meer automatisch pensioen op via een werkgever. Je bent zelf verantwoordelijk voor je inkomen na je pensionering.

Wil je een bedrijf starten? Dan moet je zelf voor je pensioenopbouw zorgen, tenzij jouw bedrijfstak een verplicht pensioenfonds heeft. Heb je in loondienst al pensioen opgebouwd? Dit blijft staan. In een aantal gevallen kun je bij je pensioenfonds nog tien jaar met fiscaal voordeel pensioen op blijven bouwen. Ben je ondernemer en bouw je nog geen pensioen op? Bekijk welke soorten pensioenvoorzieningen er zijn en onderzoek welke oplossing past bij jouw situatie. Schakel eventueel een financieel adviseur in.

4. Ziek of arbeidsongeschikt worden

Raak je arbeidsongeschikt? Dan kan je pensioenopbouw stoppen of lager worden. Controleer daarom welke voorzieningen en verzekeringen je hebt geregeld.

Als ondernemer krijg je niet doorbetaald omdat je niet onder de werknemersverzekering valt. Een financiële buffer of arbeidsongeschiktheidsverzekering kan dit voor een gedeelte opvangen. 

Je kunt bij arbeidsongeschiktheid je opgebouwde pensioen gebruiken om van te leven. Dit kan alleen als dat in de voorwaarden van je pensioenvoorziening staat. Dit kan altijd als je zelf pensioen opzij zet op een normale bankrekening. Of je kunt je lijfrente afkopen. Je gebruikt je pensioen om van te leven zolang je niet kunt werken. Het gebruikte bedrag vul je als dat kan later weer aan.

5. Overlijden

Wat gebeurt er als je overlijdt? Hoe laat jij je nabestaanden dan financieel achter? Ze kunnen recht hebben op een uitkering of nabestaandenpensioen. Welke rechten zij hebben, hangt af van je pensioenregeling en andere voorzieningen die je hebt geregeld. Dit zijn de opties:

• Nabestaandenpensioen. Kom je als zelfstandige te overlijden en heb je een pensioen geregeld of zijn er rechten uit eerdere loondienst, dan heeft je partner meestal recht op een nabestaandenpensioen of partnerpensioen. Bekijk hoeveel pensioen je hebt opgebouwd op Mijnpensioenoverzicht.nl. 
• Extra nabestaandenpensioen. Bedenk of je een extra nabestaandenpensioen wilt regelen. Daarmee hebben je nabestaanden voldoende inkomen om van te leven en kunnen ze bijvoorbeeld in het eigen huis blijven wonen.
• Overlijdensrisicoverzekering. Je kunt ook een overlijdensrisicoverzekering afsluiten. Deze keert geld uit bij overlijden van de verzekerde. Je nabestaanden ontvangen een uitkering over een bepaalde periode.
• Algemene nabestaandenwet. Voor je nabestaanden kan de Algemene nabestaandenwet (ANW) gelden. Hiermee kunnen deels arbeidsongeschikte weduwen en weduwnaars onder de AOW-leeftijd, met thuiswonende kinderen tot 18 jaar aanspraak maken op een uitkering voor een basisinkomen. De hoogte van deze uitkering is maximaal 70% van het nettominimumloon. 
• FOR. Heb je een fiscale oudedagsreserve (FOR) opgebouwd? Als je overlijdt moeten de nabestaanden de FOR fiscaal afrekenen met de Belastingdienst. De reserve wordt opgeheven en opgeteld bij de belastbare winst van de onderneming. Als je bedrijfspartner de onderneming voortzet hoeft dit niet. De bedrijfspartner moet daarvoor een verzoek indienen bij de aangifte.

6. Faillissement en schuldsanering

Ga je failliet of kom je in een schuldsanering terecht? Het kan het zijn dat je opgebouwde pensioengeld gebruikt wordt voor het aflossen van je schulden. Welke bescherming geldt, hangt af van je rechtsvorm en de manier waarop je pensioen hebt geregeld.

Eenmanszaak of vof

Als je eenmanszaak of vof failliet gaat, ben je meestal ook privé failliet. Je bedrijfsvermogen en privévermogen zijn niet gescheiden. Als ondernemer met een eenmanszaak of vof  kun je ook in de schuldsanering terechtkomen. Zelf gespaard geld voor je pensioen is in beide situaties voor de schuldeisers. Vanaf je pensioenleeftijd heb je wel recht op AOW.

Bv

Onderneem je in een besloten vennootschap (bv)? Dan gaat de bv failliet, jij als bestuurder niet. Behalve als er sprake is van wanbestuur. 

Lijfrenterekening of lijfrenteverzekering

Bij een faillissement of schuldsanering kan geen beslag gelegd worden op bancaire lijfrenten of lijfrenteverzekeringen. Hier zijn wel voorwaarden aan verbonden. Een erkend financieel adviseur kan je hier meer over vertellen. Op uitkeringen is wel beslag mogelijk.

7. Stoppen met ondernemen

Stop je met ondernemen? Dan blijft opgebouwd pensioen meestal bestaan. Het maakt wel verschil of je met of zonder schulden stopt. Controleer in ieder geval of je later voldoende inkomen hebt om van te leven.

• Heb je een fiscale oudedagsreserve (FOR) opgebouwd? Bij het stoppen van je onderneming valt de FOR vrij. Over de waarde betaal je inkomstenbelasting. Je kunt eventueel een lijfrente aankopen. Daarmee stel je directe belastingheffing uit. 
• Stop je zonder schulden? Kijk dan wat je financieel overhoudt na het sluiten van je onderneming. Onderzoek of je door kunt gaan met pensioen opbouwen. Kijk ook of het nodig isom meer pensioen op te bouwen.
• Stop je met schulden? Bij een eenmanszaak en vof ben je privé aansprakelijk. Dan kunnen schuldeisers beslag leggen op je pensioen of uitkering. Onderneem je in een bv? Dan kan beslaglegging niet. Als je in de bijstand komt hoef je als zzp'er je pensioenspaarpot niet meer op te maken. Een erkend financieel adviseur kan je hier meer over vertellen.