Zelfstandig of niet? 10 kenmerken van een zzp-opdracht

In dit artikel zetten we de tien kenmerken voor je op een rij, met praktische voorbeelden van KVK-adviseur Freddie Kesteloo. Dit helpt je kritisch kijken naar je opdrachten en manier van werken. Zo voorkom je schijnzelfstandigheid.

1. Jij bepaalt hoe en wanneer je werkt
2. De opdracht is tijdelijk of voor een beperkt aantal uren
3. Je doet geen werk dat werknemers ook doen
4. Je hebt specialistische kennis
5. Je kunt je laten vervangen
6. Je factureert en krijgt niet doorbetaald bij ziekte
7. Je tarief ligt hoger dan het loon van werknemers
8. Je loopt ondernemersrisico en doet investeringen
9. Je gedraagt je als ondernemer
10. Je moet resultaat leveren

1. Jij bepaalt hoe en wanneer je werkt

Een belangrijk kenmerk van zelfstandigheid is dat je zelf bepaalt hoe je je werk uitvoert en wanneer je dat doet. “Als je verplicht bent om een minimaal aantal uren aanwezig te zijn, kun je al gaan twijfelen of het een zelfstandige opdracht is. Zeker als je ook nog je vakanties moet afstemmen, omdat het team anders vastloopt”, vertelt Kesteloo.

Als zzp’er ben je geen onderdeel van een team. Natuurlijk kun je afspraken maken, maar je moet vrij zijn om je eigen werktijden en vakanties te plannen. “Het kan zijn dat je daardoor een opdracht niet kunt doen. Maar die keuze ligt bij jou en dat is het verschil met loondienst.”

2. De opdracht is tijdelijk of voor een beperkt aantal uren

Meestal zijn zzp-opdrachten tijdelijk of voor maar een paar uur per week. Voorbeelden: je bent installateur en installeert een warmtepomp. Of je schrijft elke week een column voor een krant. Maar dat betekent niet dat een opdracht nooit langer kan duren. “In sommige sectoren zijn lange opdrachten heel normaal. Het gaat om wat logisch is in jouw situatie. Zo kan een IT-project lang duren. Maar een jaar doen over het repareren van een lekkende kraan, is niet logisch.”

3. Je bent geen vast onderdeel van de organisatie

Draai je mee met werknemers binnen de organisatie? Dan doet dat denken aan loondienst.

Voorbeelden:

• Je valt in bij ziekte of drukte.
• Je draait mee in een team.

“In sectoren als de horeca, zorg en onderwijs zie je dit vaak. Dan lopen zzp en loondienst door elkaar. Soms doen zzp’ers zelfs mee aan teambuilding en volgen ze verplichte trainingen via de opdrachtgever. Dat lijkt op loondienst.”

4. Je hebt specialistische kennis

Zzp’ers worden vaak ingehuurd als bij de opdrachtgever bepaalde kennis of ervaring ontbreekt. “Als je bijvoorbeeld wordt ingehuurd om een nieuw systeem te implementeren, kom je iets brengen wat er niet is. Dat is een meer zelfstandige rol.”

Hoe unieker je kennis, hoe sterker je positie als zelfstandige.

5. Je kunt je laten vervangen

Ook hier is het niet zwart-wit. “Een muur metselen? Dat kan een andere metselaar ook doen. Maar ben je een bekende artiest? Dan kun je niet zomaar iemand anders naar je optreden sturen.”

Belangrijke vragen bij dit kenmerk zijn:

• Wie regelt de vervanger?
• Komt de vervanger uit jouw netwerk of uit dat van de opdrachtgever?
• Moet de opdrachtgever goedkeuring geven voor de vervanging?

Bepaalt en regelt de opdrachtgever alles? Dan lijkt de situatie meer op loondienst dan ondernemerschap. Als zelfstandige bepaal je zelf of en door wie je je laat vervangen.

6. Je factureert en krijgt niet doorbetaald bij ziekte

Als zzp’er stuur je een factuur en krijg je alleen betaald voor werk dat je hebt gedaan. Een werknemer krijgt loon. Ook als die ziek is of op vakantie.

“Doorbetaald krijgen bij ziekte is een heel duidelijk signaal van loondienst. Soms zie je zelfs dat opdrachtgevers vakantiedagen doorbetalen. Ook dat hoort niet bij een zelfstandige opdracht.”

7. Je tarief ligt duidelijk hoger dan het loon van werknemers

Als zzp’er moet je zelf zorgen voor pensioen, verzekeringen, vakantiegeld en belastingen. Daarom hoort je tarief duidelijk hoger te zijn dan het loon van een werknemer. “Je loopt ondernemersrisico, dat moet beloond worden.” Ook speelt mee of je onderhandelt over je tarief. Zelf invloed uitoefenen op je tarief, hoort bij zelfstandig ondernemen.

8. Je loopt ondernemersrisico en doet investeringen

Je bent verantwoordelijk voor je eigen spullen. En als het misgaat, is dat jouw probleem.

Voorbeelden:

• Je koopt je eigen gereedschap of apparaten.
• Je bent aansprakelijk als er iets misgaat.
• Je hebt een beroepsaansprakelijkheidsverzekering.

“Soms zie je zzp'ers rijden in een busje van de opdrachtgever en in hun bedrijfskleding werken. Dat heeft weinig te maken met zelfstandigheid.” Investeringen verschillen per beroep. Een zelfstandig coach betaalt bijvoorbeeld zelf voor een opleiding en marketing. Een zelfstandig consultant koopt een eigen laptop en zorgt zelf voor software.

9. Je gedraagt je als ondernemer

Ondernemerschap zit ook in hoe je je presenteert. “Heb je een eigen website of social media? Ben je ingeschreven bij KVK? Doe je aan marketing en ga je zelf op zoek naar opdrachtgevers? Dan gedraag je je als ondernemer.”

10. Je moet een concreet resultaat leveren

Draai je mee in een team of lever je zelfstandig iets op? Een duidelijk resultaat opleveren wijst sterker op zelfstandigheid dan meewerken bij een opdrachtgever.

“Denk aan een schilder die afspreekt om een woning volledig te schilderen. Het resultaat is een woning die netjes in de verf staat, niet een bepaald aantal gewerkte uren. Maar draai je als verpleegkundige mee op een afdeling, dan wordt het een ander verhaal.”

Geen checklist

Je hoeft niet aan alle tien de kenmerken te voldoen. Het zijn geen harde voorwaarden die je kunt afvinken. De Belastingdienst controleert op schijnzelfstandigheid. Daarbij is de vraag hoe je in de praktijk werkt. Kesteloo: “Het draait om het totaalplaatje”. Wil je als zzp’er werken? Houd dan rekening met deze kenmerken als je een opdracht aanneemt en voorkom schijnzelfstandigheid.